Η υπογλυκαιμία σε ορισμένες ειδικές καταστάσεις

Η βασική ινσουλίνη δεν διακόπτεται ποτέ, ούτε τις ημέρες που δεν τρως τίποτα, γιατί τη χρειάζεσαι συνεχώς [1]. Καλό είναι να έχεις ένα σχέδιο για τις ημέρες ασθένειας, φτιαγμένο από πριν με τον γιατρό σου [2]. Το σχέδιο λέει τι μπορείς να πίνεις, πόσο συχνά πρέπει να ελέγχεις τη γλυκόζη και τα κετονοσώματα και πότε να ειδοποιείς την ιατρική ομάδα [2]. Ο πυρετός και οι λοιμώξεις συνήθως αυξάνουν τις ανάγκες σε ινσουλίνη, και η έλλειψη επαρκούς ινσουλίνης μπορεί να οδηγήσει σε εμφάνιση κετονοσωμάτων [3]. Αν χρησιμοποιείς σύστημα αυτοματοποιημένης χορήγησης ινσουλίνης (AID), ο αλγόριθμος μπορεί να προσαρμόζεται πολύ αργά στις μεγάλες ανάγκες ινσουλίνης των ημερών ασθένειας [2] [3]. Γι’ αυτό, μερικές φορές χρειάζεται να γυρίσεις την αντλία σε χειροκίνητη λειτουργία [2].

Ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας αυξάνεται όταν τρως λιγότερο ή καθόλου. Σε αυτή την περίπτωση, η δόση ινσουλίνης για το γεύμα μειώνεται ή παραλείπεται, και η δόση βασικής ινσουλίνης μπορεί να μειωθεί όπως ορίζει το σχέδιό σου [3]. Αν η γλυκόζη μένει κάτω από 250 mg/dL (13,9 mmol/L), μπορείς να πίνεις υγρά με υδατάνθρακες [3]. Αν είναι πάνω από αυτή την τιμή, προτίμησε μόνο υγρά χωρίς ζάχαρη [3]. Πήγαινε στο Τμήμα Επειγόντων αν η γλυκόζη μένει κάτω από 70 mg/dL (3,9 mmol/L) παρόλο που αντιμετώπισες την υπογλυκαιμία αρκετές φορές [1] [3]. Πήγαινε επίσης αν δεν μπορείς να πιεις υγρά ή αν τα κετονοσώματα στο αίμα μένουν πάνω από 1,5 mmol/L [1] [3]. Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τους κανόνες για τη γλυκόζη που είναι πολύ υψηλή ή πολύ χαμηλή.

Ναι, γιατί οι υδατάνθρακες των τροφών δεν απορροφώνται πια, ενώ η δόση ινσουλίνης συνεχίζει να δρα [3]. Η πιο συχνή αιτία υπογλυκαιμίας τις ημέρες ασθένειας είναι η λοίμωξη του στομάχου και του εντέρου (γαστρεντερίτιδα). Οι υπογλυκαιμίες μπορεί να συνεχιστούν για λίγες ημέρες μετά το τέλος των εμετών [3]. Έλεγχε τη γλυκόζη και τα κετονοσώματα κάθε 1–2 ώρες, γιατί οι έμετοι μπορεί να είναι και σημάδι έλλειψης ινσουλίνης [3]. Αν εμφανιστούν κετονοσώματα με χαμηλή γλυκόζη, συνήθως δείχνουν ότι ο οργανισμός δεν παίρνει αρκετή ενέργεια από την τροφή [3]. Γι’ αυτό χρειάζεσαι περισσότερους υδατάνθρακες, μαζί με την ινσουλίνη που τους αντιστοιχεί [3].

Στα παιδιά που κάνουν εμετό ή τρώνε πολύ λίγο, ιδίως μετά τη δόση ινσουλίνης για το γεύμα, μια μικρή δόση ενέσιμης γλυκαγόνης μπορεί να προλάβει την υπογλυκαιμία [4] [5]. Χρησιμοποιείται η γλυκαγόνη από το κλασικό κιτ, με υποδόρια ένεση με σύριγγα ινσουλίνης, όταν η γλυκόζη έχει ήδη πέσει στα 80 mg/dL (4,4 mmol/L) ή λιγότερο [5]. Η ενδεικτική δόση είναι δύο μονάδες της σύριγγας έως την ηλικία των δύο ετών και μετά μία μονάδα για κάθε έτος ηλικίας, το πολύ 15 μονάδες [5]. Αν η γλυκόζη δεν ανέβει μέσα σε μισή ώρα, γίνεται ένεση με τη διπλάσια αρχική δόση γλυκαγόνης [4] [5]. Αν οι έμετοι κρατούν πάνω από δύο ώρες ή η υπογλυκαιμία δεν διορθώνεται, καλύτερα να πας στο Τμήμα Επειγόντων [3]. Μην οδηγήσεις μόνος ως εκεί, γιατί η υπογλυκαιμία στο τιμόνι είναι επικίνδυνη. Ζήτησε από κάποιον να σε πάει ή κάλεσε τον αριθμό έκτακτης ανάγκης.

Ένα ασφαλές ταξίδι αρχίζει με προσεκτική προετοιμασία [2]. Οι πτήσεις μπορεί να φέρουν προβλήματα στον έλεγχο του αεροδρομίου, μεγαλύτερες διακυμάνσεις της γλυκόζης και δυσκολίες στη σωστή μεταφορά της ινσουλίνης [6]. Πάρε πάντα επιπλέον απόθεμα ινσουλίνης, ταινιών μέτρησης και αισθητήρων και κράτα όλα τα αναλώσιμα για τον διαβήτη στη χειραποσκευή [2]. Στο αμπάρι του αεροπλάνου η ινσουλίνη μπορεί να παγώσει, κάτι που μειώνει μετά τη δράση της [3]. Δείχνε πάντα την αντλία και τον αισθητήρα στον έλεγχο ασφαλείας και έλεγξε από πριν τι συστήνει ο κατασκευαστής για τις πτήσεις [2].

Τα γεύματα σε ασυνήθιστες ώρες, η ζέστη και το πολύ περπάτημα απαιτούν πιο προσεκτική παρακολούθηση της πορείας της γλυκόζης [2]. Στο αεροπλάνο, η δόση ινσουλίνης για το γεύμα γίνεται πριν από το φαγητό, ανάλογα με αυτό που τρως [7]. Η ινσουλίνη δεν αφήνεται σε όχημα που έχει ζεσταθεί από τον ήλιο και ούτε πρέπει να παγώσει στο αμπάρι ενός αεροπλάνου [8]. Το φυσίγγιο ή η πένα ινσουλίνης που έχει ανοιχτεί φυλάσσεται συνήθως το πολύ 28 ημέρες σε θερμοκρασία δωματίου, κάτω από 30 °C [8]. Η προθεσμία διαφέρει ανάλογα με τον τύπο ινσουλίνης, γι’ αυτό έλεγξε το φύλλο οδηγιών [8]. Να έχεις μαζί σου μια ιατρική κάρτα στη γλώσσα της χώρας που λέει ότι έχεις διαβήτη τύπου 1 και ίσως χρειαστείς βοήθεια σε υπογλυκαιμία [2].

Ναι, γιατί τα γεύματα μετακινούνται, και οι δόσεις ινσουλίνης και οι ώρες τους προσαρμόζονται πιο δύσκολα στο νέο πρόγραμμα [7]. Έως ένας στους δέκα ασθενείς που παίρνουν ινσουλίνη και ταξιδεύουν στο εξωτερικό έχει υπογλυκαιμία στη διαδρομή ή την πρώτη ημέρα μετά την άφιξη [7]. Αν περνάς λιγότερες από πέντε ζώνες ώρας ή μένεις λιγότερο από τρεις ημέρες, η βασική ινσουλίνη γίνεται κανονικά στην ώρα του σπιτιού [7]. Από πέντε ζώνες ώρας και πάνω, η ημέρα μικραίνει προς ανατολάς και μεγαλώνει προς δυσμάς, οπότε η δόση βασικής ινσουλίνης προσαρμόζεται μόνο μία φορά [7].

Προς δυσμάς, μόνο την ημέρα του ταξιδιού, η δόση βασικής ινσουλίνης συνήθως χωρίζεται σε δύο μισά [7]. Το ένα γίνεται στην ώρα του σπιτιού και το άλλο στην ίδια ώρα σύμφωνα με το τοπικό ρολόι [7]. Προς ανατολάς γίνεται μία μόνο δόση βασικής ινσουλίνης μειωμένη κατά 10–20% και μετά επιστρέφεις στο συνηθισμένο σχήμα από την επόμενη ημέρα [7]. Αν χρησιμοποιείς αντλία, η ώρα της αντλίας αλλάζει με την άφιξη, και έτσι οι βασικοί ρυθμοί προσαρμόζονται αμέσως στην τοπική ώρα [7]. Το σχέδιο γίνεται με τον γιατρό πριν από την αναχώρηση, και τις πρώτες ημέρες καλό είναι να ελέγχεις τη γλυκόζη πιο συχνά [2] [7].

Ναι. Η νηστεία αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας, αφυδάτωσης, υπεργλυκαιμίας και ακόμη και κετοξέωσης [9]. Αν έχεις διαβήτη τύπου 1, ο κίνδυνος είναι γενικά αρκετά μεγάλος, αλλά διαφέρει από ασθενή σε ασθενή, οπότε αξιολογείται ατομικά πριν από τη νηστεία [9] [10]. Οι περισσότερες υπογλυκαιμίες εμφανίζονται προς το τέλος της νηστείας, ιδίως τις τελευταίες ώρες [9] [10]. Γι’ αυτό, σε αυτό το διάστημα καλό είναι να ελέγχεις τη γλυκόζη όσο πιο συχνά γίνεται και να αποφεύγεις την έντονη σωματική άσκηση [9] [10].

Το σχέδιο γίνεται μαζί με τον γιατρό σου, 6–8 εβδομάδες πριν από τη νηστεία [10]. Η δόση βασικής ινσουλίνης μειώνεται συνήθως κατά 10–30% [10] [11]. Αν την κάνεις με το βραδινό γεύμα που λύνει τη νηστεία κάθε ημέρα, η μείωση μπορεί να φτάσει το 40% [10] [11]. Αν χρησιμοποιείς αντλία, οι βασικοί ρυθμοί μειώνονται κατά 20–40% τις τελευταίες 3–4 ώρες της νηστείας [10] [11]. Ο αισθητήρας είναι η προτιμώμενη μέθοδος για την παρακολούθηση της γλυκόζης [10] [11]. Ο έλεγχος με τον μετρητή γλυκόζης δεν διακόπτει τη νηστεία του Ραμαζανιού [10] [11]. Η νηστεία διακόπτεται αμέσως αν η γλυκόζη πέσει κάτω από 70 mg/dL (3,9 mmol/L), ακόμη και χωρίς συμπτώματα, ή αν ξεπεράσει τα 300 mg/dL (16,7 mmol/L) [10] [11]. Η νηστεία διακόπτεται επίσης σε σημάδια αφυδάτωσης ή οξείας ασθένειας [10] [11]. Το βραδινό γεύμα που λύνει τη νηστεία της ημέρας έχει συχνά λίγο περισσότερη ζάχαρη και λιπαρά, οπότε χρειάζεται μια προσεκτικά επιλεγμένη δόση ινσουλίνης [9].

Ενημέρωσε από πριν ότι χρησιμοποιείς ινσουλίνη και προσπάθησε να κλείσεις ραντεβού νωρίς το πρωί, ώστε η νηστεία να είναι όσο πιο σύντομη γίνεται [12]. Η βασική ινσουλίνη δεν διακόπτεται, γιατί ο οργανισμός τη χρειάζεται και νηστικός [12] [13]. Πριν από μια επέμβαση, στους ενήλικες, το προηγούμενο βράδυ γίνεται συνήθως το 75–80% της συνηθισμένης δόσης βασικής ινσουλίνης [13]. Η δόση ινσουλίνης για το γεύμα δεν γίνεται αν δεν τρως.

Η προετοιμασία για κολονοσκόπηση, με διαυγή υγρά από την προηγούμενη ημέρα, δίνει λίγους υδατάνθρακες, και η νηστεία αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας. Πάρε μαζί σου στο νοσοκομείο μια πηγή γρήγορης γλυκόζης και τον μετρητή γλυκόζης, έλεγξε τη γλυκόζη στην αίθουσα αναμονής και πες στο προσωπικό ότι έχεις διαβήτη τύπου 1. Η αντλία μπορεί να μείνει σε λειτουργία κατά τη διαδικασία, αν το επιτρέπουν οι κανόνες του νοσοκομείου και το είδος της επέμβασης [12] [13]. Αν εμφανιστεί υπογλυκαιμία, πρέπει να αντιμετωπιστεί αμέσως με γλυκόζη ή χυμό, ακόμη και αν είσαι νηστικός, και η εξέταση μπορεί, αν χρειαστεί, να μετατεθεί.

Ναι, γιατί ένα παιδί κάτω από έξι ετών συνήθως δεν μπορεί να αναγνωρίσει, να περιγράψει ή να αντιμετωπίσει μόνο του μια υπογλυκαιμία [14]. Σε αυτή την ηλικία, τα σημάδια της υπογλυκαιμίας περιορίζονται συχνά σε αλλαγές στη συμπεριφορά, όπως ευερεθιστότητα, ανησυχία, ασυνήθιστη σιωπή ή ξεσπάσματα θυμού [5]. Οι σοβαρές υπογλυκαιμίες, η κετοξέωση και η παρατεταμένη υπεργλυκαιμία μπορεί να βλάψουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου στα παιδιά κάτω από έξι ετών [14].

Για την αντιμετώπιση της υπογλυκαιμίας, η ποσότητα γλυκόζης υπολογίζεται με βάση το βάρος, περίπου 0,3 g ανά κιλό, για παράδειγμα 9 g για ένα παιδί 30 κιλών [5] [15]. Ο αισθητήρας συστήνεται από τη διάγνωση, και οι αντλίες AID πρέπει να προσφέρονται σε όλα τα παιδιά που μπορούν να τις χρησιμοποιούν με ασφάλεια, μόνα ή με την οικογένεια [14]. Στα παιδιά 2–5 ετών, η αντλία AID αυξάνει τον χρόνο εντός του στόχου, χωρίς αύξηση του χρόνου σε υπογλυκαιμία [16]. Όλοι οι ενήλικες που φροντίζουν το παιδί, και στον παιδικό σταθμό, πρέπει να μάθουν να αναγνωρίζουν την υπογλυκαιμία και να χρησιμοποιούν τη γλυκαγόνη [5].

Ναι. Όλο και περισσότεροι ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 φτάνουν σε μεγάλη ηλικία, γιατί το προσδόκιμο ζωής τους αυξήθηκε πολύ τις τελευταίες δεκαετίες [2] [17]. Σε αυτή την ηλικία, ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας αυξάνεται λόγω των ακανόνιστων γευμάτων, της μειωμένης νεφρικής λειτουργίας, των προβλημάτων μνήμης και των πολλών φαρμάκων [18] [19]. Στους ηλικιωμένους, τα σημάδια της υπογλυκαιμίας περιλαμβάνουν πολύ πιο συχνά σύγχυση, αποπροσανατολισμό ή ζάλη και πιο σπάνια τρέμουλο, εφίδρωση και ταχυπαλμία [19]. Στους ηλικιωμένους με μακροχρόνιο διαβήτη τύπου 1, η σοβαρή υπογλυκαιμία συνδέεται συχνά με τη μη αντίληψη της υπογλυκαιμίας και με μεγάλες διακυμάνσεις της γλυκόζης [20].

Οι γλυκαιμικοί στόχοι επιλέγονται με βάση την κατάσταση υγείας, όχι την ηλικία, και τα σχήματα ινσουλίνης μπορούν να απλοποιηθούν αν χρειαστεί [2] [18]. Ο αισθητήρας συστήνεται και στους μεγαλύτερους σε ηλικία ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 [18]. Στους ασθενείς 60 ετών και άνω, ο αισθητήρας μειώνει σχεδόν στο μισό τον χρόνο σε υπογλυκαιμία [21]. Και οι αντλίες AID μειώνουν τις υπογλυκαιμίες, ακόμη και σε υγιείς ηλικιωμένους ή σε όσους έχουν ακόμη ήπια προβλήματα μνήμης [2] [18]. Η οικογένεια ή οι φροντιστές πρέπει να αναγνωρίζουν την υπογλυκαιμία και να χρησιμοποιούν γλυκαγόνη, και ο αισθητήρας βοηθά στέλνοντας αυτόματα τα δεδομένα, αν έχει αυτή τη λειτουργία [2].

Ναι, ιδίως στο πρώτο τρίμηνο και μετά τον τοκετό [22]. Στην εγκυμοσύνη η ορμονική απάντηση στην υπογλυκαιμία αλλάζει, και τα υπογλυκαιμικά επεισόδια αναγνωρίζονται πιο δύσκολα [22]. Η ναυτία και οι έμετοι του πρώτου μισού της εγκυμοσύνης και οι αυστηρότεροι γλυκαιμικοί στόχοι αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας [2] [22]. Αμέσως μετά τον τοκετό, οι ανάγκες σε ινσουλίνη πέφτουν πολύ και μπορεί να γίνουν περίπου κατά ένα τρίτο μικρότερες ακόμη και από πριν από την εγκυμοσύνη [2] [22]. Ο θηλασμός αυξάνει επίσης τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας [2] [22].

Ο αισθητήρας συστήνεται σε όλες τις έγκυες με διαβήτη τύπου 1 [22]. Στην εγκυμοσύνη, ο χρόνος σε υπογλυκαιμία μετριέται κάτω από 63 mg/dL (3,5 mmol/L) [22]. Η χρήση του αισθητήρα αυξάνει τον χρόνο εντός του στόχου, χωρίς περισσότερες σοβαρές υπογλυκαιμίες της μητέρας, και τα νεογνά έχουν λιγότερες επιπλοκές [23]. Οι αντλίες AID με στόχους για την εγκυμοσύνη μπορεί να βοηθήσουν πολύ, αλλά οι περισσότερες αντλίες AID δεν έχουν τέτοιους στόχους, οπότε η επιλογή γίνεται με τον γιατρό [2] [22]. Καλό είναι η οικογένεια να μάθει νωρίς να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει την υπογλυκαιμία, ιδανικά ήδη πριν από την εγκυμοσύνη [22].

Ναι, γιατί η ζέστη διαστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία του δέρματος και επιταχύνει την απορρόφηση της ινσουλίνης [24]. Μετά τη σάουνα, η ταχείας δράσης ινσουλίνη απορροφάται περίπου δύο φορές πιο γρήγορα, οπότε η γλυκόζη μπορεί να πέσει περισσότερο σε σύγκριση με μια ημέρα χωρίς σάουνα [25]. Κάθε ζέσταμα του δέρματος, όπως ένα ζεστό μπάνιο ή ντους, επιταχύνει επίσης την απορρόφηση της ινσουλίνης, ιδίως την πρώτη ώρα μετά τη δόση ινσουλίνης [24].

Πριν από τη σάουνα ή ένα ζεστό μπάνιο, ένα σνακ ή μια λίγο μικρότερη δόση ινσουλίνης μπορεί να βοηθήσουν στην πρόληψη της υπογλυκαιμίας [25]. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορείς να δοκιμάσεις να κάνεις τη δόση ινσουλίνης σε περιοχή με πιο αργή απορρόφηση, όπως ο μηρός [24]. Τις πολύ ζεστές ημέρες καλό είναι να ελέγχεις τη γλυκόζη πιο συχνά, και μην ξεχνάς ότι η ινσουλίνη δεν αφήνεται ποτέ σε όχημα ζεσταμένο από τον ήλιο [2] [8]. Αν χρησιμοποιείς αντλία ή αισθητήρα, καλό είναι να ελέγξεις στις οδηγίες ποια είναι τα όρια θερμοκρασίας τους.