Πώς αντιμετωπίζεις μια ήπια υπογλυκαιμία

Σταματάς ό,τι κάνεις και κάθεσαι αν γίνεται. Παίρνεις υδατάνθρακες ταχείας απορρόφησης, κατά προτίμηση γλυκόζη. Περιμένεις 15 λεπτά και ξαναμετράς τη γλυκόζη σου με μετρητή [1]. Αυτή η σελίδα αφορά την ήπια υπογλυκαιμία, αυτή που αντιμετωπίζεις χωρίς βοήθεια. Η σοβαρή μορφή, όταν πια δεν μπορείς να καταπιείς, χρειάζεται γλυκαγόνη και τη βοήθεια κάποιου δίπλα σου, και η αντιμετώπισή της περιγράφεται χωριστά.

Εξίσου σημαντικό είναι και αυτό που δεν κάνεις. Δεν συνεχίζεις να οδηγείς, να κολυμπάς ή να δουλεύεις σε ύψος. Δεν κάνεις ινσουλίνη σε αυτό το διάστημα. Δεν τρως ό,τι βρεις μπροστά σου, γιατί το αποτέλεσμα είναι υψηλή γλυκόζη μία ώρα αργότερα, μετά διόρθωση και ενίοτε νέα υπογλυκαιμία. Τα βήματα είναι μόνο τρία και η σειρά τους μετράει, όπως δείχνει το παρακάτω σχήμα.

Είναι ο κανόνας που χρησιμοποιείται περισσότερο στην εκπαίδευση για τον διαβήτη. Παίρνεις 15 g υδατανθράκων ταχείας απορρόφησης, περιμένεις 15 λεπτά και μετράς τη γλυκόζη. Αν είναι ακόμη κάτω από 70 mg/dL (3,9 mmol/L), επαναλαμβάνεις ακριβώς το ίδιο.

Η δύναμη του κανόνα βρίσκεται στην απλότητά του. Θυμάται εύκολα μέσα στην υπογλυκαιμία, όταν η σκέψη επιβραδύνεται. Ο αριθμός όμως δεν είναι εγγύηση. Όταν η αντιμετώπιση ξεκινά κάτω από το όριο των 70 mg/dL (3,9 mmol/L), το 69% των ατόμων χρειάζεται περισσότερους από έναν γύρο [2]. Η ποσότητα προσαρμόζεται μαζί με τον γιατρό ανάλογα με το βάρος, την ηλικία και το είδος της αγωγής.

Στον ενήλικα η συνήθης ποσότητα είναι 15 g. Αυτό αντιστοιχεί περίπου σε τρία δισκία γλυκόζης ή 150 ml χυμό φρούτων. Καθοριστική είναι η περιεκτικότητα της τροφής σε γλυκόζη, όχι οι συνολικοί υδατάνθρακες, γι' αυτό η καθαρή γλυκόζη είναι η πρώτη επιλογή [3].

Η ποσότητα υδατανθράκων που χρειάζεται μια ήπια υπογλυκαιμία αλλάζει σε ορισμένες περιπτώσεις. Τα παιδιά χρειάζονται λιγότερους, ανάλογα με το βάρος τους. Λιγότερους χρειάζονται και όσοι έχουν σύστημα αυτόματης χορήγησης ινσουλίνης. Ο λόγος είναι ότι το σύστημα έχει ήδη μειώσει ή και σταματήσει τη χορήγηση ινσουλίνης από νωρίτερα. Και στις δύο περιπτώσεις τα 15 g μπορεί να αφήσουν τη γλυκόζη λίγο υψηλότερη από το επιθυμητό αμέσως μετά τη διόρθωση.

Δεκαπέντε λεπτά. Τόσο χρειάζεται η γλυκόζη για να φύγει από το στομάχι, να φτάσει στο αίμα και να αυξήσει τη γλυκόζη σου [1]. Νωρίτερα δεν θα δεις μεγάλη αλλαγή και ο αριθμός μπορεί να σε τρομάξει χωρίς λόγο. Μην ξεκινήσεις νέα αντιμετώπιση πιο νωρίς, ακόμη και αν νιώθεις άσχημα, γιατί οι πολύ κοντινοί γύροι προστίθενται και οδηγούν σε υπεργλυκαιμία.

Αν κοιτάς τον αισθητήρα, περίμενε περισσότερο. Η τιμή του αισθητήρα αυξάνεται λίγα λεπτά μετά το αίμα, οπότε στο 15ο λεπτό φαίνεται σαν να μην έγινε τίποτα [4]. Αυτή είναι η συχνότερη αιτία υπερβολικής αντιμετώπισης της υπογλυκαιμίας. Σε αυτό το διάστημα ο μετρητής δίνει τη σωστή απάντηση.

Επαναλαμβάνεις την ίδια ποσότητα και περιμένεις άλλα 15 λεπτά. Δεν τη διπλασιάζεις και δεν αλλάζεις σε κάτι άλλο. Τα περισσότερα επεισόδια λύνονται στον πρώτο ή στον δεύτερο γύρο.

Αξίζει να ελέγξεις και τι έφαγες. Η σοκολάτα και το παγωτό έχουν λίπος που καθυστερεί την απορρόφηση, ενώ τα μπισκότα είναι στεγνά και δύσκολα υπολογίζονται. Γι' αυτό δεν δουλεύουν καλά ως επείγουσα αντιμετώπιση. Τα ροφήματα χωρίς ζάχαρη δεν έχουν καθόλου υδατάνθρακες [5]. Αν πάρεις κάτι από αυτή την ομάδα, ο πρώτος γύρος χάθηκε.

Δύο ή τρεις φορές. Αν μετά από τρεις σωστά γινόμενους γύρους η γλυκόζη εξακολουθεί να μην αυξάνεται, η κατάσταση δεν είναι πια συνηθισμένη και χρειάζεσαι βοήθεια [6]. Ζητάς ιατρική βοήθεια και στο μεταξύ συνεχίζεις να προσπαθείς και εσύ.

Οι συνήθεις αιτίες μιας ήπιας υπογλυκαιμίας που δεν διορθώνεται είναι τρεις:

• Δόση ινσουλίνης πολύ μεγαλύτερη από τους υδατάνθρακες εκείνου του γεύματος.
• Κατανάλωση αλκοόλ, που εμποδίζει την παραγωγή γλυκόζης στο ήπαρ [7].
• Λάθος στη χορήγηση, για παράδειγμα σύγχυση της ταχείας ινσουλίνης με τη βασική.

Σε αυτές τις καταστάσεις η υπογλυκαιμία μπορεί να κρατήσει ώρες και χρειάζεται ιατρική επιτήρηση. Πες σε κάποιον δίπλα σου ότι βρίσκεσαι σε τέτοια κατάσταση. Αν εμφανιστεί σύγχυση ή υπνηλία, πρέπει να κληθεί το ασθενοφόρο.

Ναι. Σε αυτούς τους ασθενείς συνιστώνται 5 έως 10 g υδατανθράκων, έναντι 15 g για τους περισσότερους άλλους. Ο λόγος είναι ότι το σύστημα έχει ήδη σταματήσει ή μειώσει τη χορήγηση ινσουλίνης από νωρίτερα, οπότε μέρος της δουλειάς έγινε από μόνο του [8].

Υπάρχουν δύο εξαιρέσεις όπου παίρνεις πάλι τα συνηθισμένα 15 g. Η πρώτη είναι η υπογλυκαιμία κατά τη διάρκεια ή μετά από σωματική δραστηριότητα. Η δεύτερη είναι η περίπτωση όπου υπερεκτίμησες σαφώς τους υδατάνθρακες ενός γεύματος και έδωσες πολύ μεγάλο bolus. Όταν η ενεργή ινσουλίνη είναι πολύ πάνω από την τρέχουσα ανάγκη, η υπογλυκαιμία αντιμετωπίζεται με 15 g [9].

Ναι, ιδίως στα παιδιά. Εδώ συνιστώνται περίπου 0,3 g γλυκόζης για κάθε κιλό [10]. Ένα παιδί 30 kg χρειάζεται περίπου 9 g υδατανθράκων, ενώ πάνω από 50 kg φτάνει στα 15 g, την ποσότητα των ενηλίκων.

Η λογική είναι απλή. Η ίδια ποσότητα γλυκόζης αυξάνει περισσότερο τη γλυκόζη ενός μικρότερου σώματος, γιατί κατανέμεται σε μικρότερο όγκο. Σε ένα παιδί 20 kg τα 15 g αφήνουν συχνά τη γλυκόζη πολύ υψηλή μετά τη διόρθωση. Η σωστή ποσότητα λύνει την υπογλυκαιμία χωρίς να δημιουργεί το επόμενο πρόβλημα, την υπεργλυκαιμία.

Ναι, κατά προτίμηση εντελώς. Σταματάς και κάθεσαι μέχρι η γλυκόζη να επιστρέψει πάνω από το όριο των 70 mg/dL (3,9 mmol/L). Η σωματική δραστηριότητα καταναλώνει τη γλυκόζη που μόλις πήρες και παρατείνει το επεισόδιο. Δεν κολυμπάς, δεν ανεβαίνεις σκάλες και δεν δουλεύεις με μηχανήματα μέχρι να έχεις επιβεβαιωμένη τιμή πάνω από το όριο [1].

Αν η υπογλυκαιμία εμφανιστεί στη διάρκεια σωματικής δραστηριότητας, σταματάς τη δραστηριότητα, παίρνεις υδατάνθρακες ταχείας απορρόφησης και συνεχίζεις μόνο αφού η γλυκόζη επιστρέψει στο εύρος στόχου σου. Θυμήσου ότι ο κίνδυνος νέας υπογλυκαιμίας παραμένει αυξημένος για μερικές ώρες μετά την άσκηση, όχι μόνο κατά τη διάρκειά της [11].

Σταματάς στην άκρη, σβήνεις τη μηχανή, αντιμετωπίζεις και περιμένεις. Η ικανότητα οδήγησης επηρεάζεται ήδη σε τιμές λίγο πάνω από το όριο της υπογλυκαιμίας, ενώ οι οδηγοί συνήθως καθυστερούν τη διόρθωση μέχρι πολύ χαμηλά [12]. Μην ξεκινήσεις με γλυκόζη κάτω από 90 mg/dL (5,0 mmol/L), γιατί η τιμή μπορεί να αλλάξει πολύ στα πρώτα 20 λεπτά της διαδρομής [13].

Αφού η μετρημένη γλυκόζη επιστρέψει στο φυσιολογικό, περιμένεις τουλάχιστον 45 λεπτά, όχι μόνο μέχρι να αυξηθεί ο αριθμός. Μετά από υπογλυκαιμία η προσοχή επανέρχεται πιο αργά από τη γλυκόζη [14]. Κράτα απόθεμα γλυκόζης και μετρητή στο αυτοκίνητο, γιατί μέσα στην υπογλυκαιμία δεν έχεις ούτε υπομονή ούτε καθαρό μυαλό για ψάξιμο.

Η αντιμετώπιση είναι ίδια μέρα και νύχτα, 15 g υδατανθράκων ταχείας απορρόφησης και νέα μέτρηση μετά από 15 λεπτά. Η διαφορά είναι ότι τη νύχτα πρέπει πρώτα να ξυπνήσεις. Οι ειδοποιήσεις του αισθητήρα είναι εδώ ιδιαίτερα πολύτιμες [15].

Τα συστήματα που σταματούν μόνα τους τη χορήγηση ινσουλίνης όταν προβλέπουν υπογλυκαιμία μειώνουν σημαντικά τον αριθμό των νυχτερινών επεισοδίων [8]. Η λύση δεν είναι να τρως περισσότερο το βράδυ για σιγουριά, αλλά να συζητήσεις με την ιατρική σου ομάδα την επιλογή των δόσεων ινσουλίνης.

Πάνω από 70 mg/dL (3,9 mmol/L) και σταθερή. Δεν χρειάζεσαι υψηλή τιμή για να νιώσεις ασφαλής. Γλυκόζη 90 ή 100 mg/dL (5,0 ή 5,6 mmol/L) που δεν πέφτει άλλο είναι εξαιρετικό αποτέλεσμα.

Αν η ταχεία ινσουλίνη είναι ακόμη ενεργή και το επόμενο γεύμα απέχει, πρόσθεσε υδατάνθρακες με πιο αργή απορρόφηση, για παράδειγμα μια φέτα ψωμί ή γιαούρτι [1]. Μην κάνεις ινσουλίνη για να διορθώσεις την αύξηση μετά την αντιμετώπιση, γιατί εκεί γεννιούνται οι περισσότερες περιττές διορθώσεις. Σημείωσε το επεισόδιο, με την ώρα, την τιμή και την ενεργή ινσουλίνη, και συζήτησέ το στον επόμενο έλεγχο.