Ciężka hipoglikemia i to, co robią osoby wokół Ciebie

To epizod, w którym nie jesteś już w stanie poradzić sobie bez pomocy. Nazywa się ją też hipoglikemią poziomu 3 i definiuje jako zaburzenie stanu psychicznego lub fizycznego, które wymaga pomocy innej osoby w opanowaniu hipoglikemii, niezależnie od wartości glikemii [1]. Może sięgać od splątania i dezorientacji aż po utratę przytomności.

To jedyny stopień określony przez skutek, a nie przez pomiar glikemii. Ciężki epizod zawsze wymaga rozmowy z zespołem leczącym, nawet jeśli minął szybko i bez następstw. To najsilniejszy sygnał, że plan leczenia trzeba dostosować.

Splątanie, nietypowe zachowanie, bełkotliwa mowa i trudność w wykonywaniu prostych czynności. Pojawiają się też zaburzenia koordynacji, podwójne widzenie i senność, z której trudno Cię obudzić. Osoby wokół Ciebie często zauważają te objawy wcześniej niż Ty [2].

Podczas hipoglikemii przejście od łagodnej do ciężkiej może być szybkie, zwłaszcza jeśli jej pierwsze objawy nie zostały przez Ciebie odczute. Praktyczna zasada dla otoczenia jest prosta. Jeśli zachowujesz się dziwnie i nie odpowiadasz logicznie, należy przyjąć, że masz hipoglikemię, dopóki nie okaże się, że jest inaczej.

Z powodu ryzyka zachłyśnięcia. Pacjent nieprzytomny lub splątany nie potrafi już prawidłowo połykać. W efekcie płyn albo żel z glukozą może trafić prosto do płuc. Skutkiem jest ciężkie zachłystowe zapalenie płuc, które dokłada się do hipoglikemii [3].

Ta zasada jest bezwzględna i nie ma wyjątków. Glukozę podaje się doustnie wyłącznie pacjentowi w pełni przytomnemu, który potrafi połknąć na polecenie. We wszystkich innych sytuacjach właściwym leczeniem jest podanie glukagonu, a następnie wezwanie pomocy medycznej [1].

Trzy rzeczy, w tej kolejności:

• Układają pacjenta na boku, żeby się nie zadławił [3].
• Podają glukagon, jeśli jest dostępny.
• Wzywają pogotowie ratunkowe.

Nigdy nie wolno podawać insuliny pacjentowi z hipoglikemią. Szkolenie osób z otoczenia musi wyraźnie zawierać ten zakaz. Pomyłka bierze się stąd, że wiele osób kojarzy cukrzycę z insuliną i uważa, że ona zawsze pomaga [4]. To najgroźniejszy błąd, jaki osoba bez wiedzy medycznej może popełnić wobec pacjenta z cukrzycą.

Za każdym razem, gdy pacjent nie jest w pełni przytomny albo nie może połykać [1]. Pomoc wzywa się także wtedy, gdy nie ma pod ręką glukagonu. Nie czekaj, aż stan poprawi się sam.

Pomoc wzywa się też po napadzie drgawek, nawet jeśli pacjent wydaje się już dochodzić do siebie. Inne sytuacje wymagające oceny lekarskiej to ciężka hipoglikemia u małego dziecka, ciężka hipoglikemia po spożyciu alkoholu oraz ciężki epizod, który powtarza się w krótkim odstępie czasu [5]. W takich przypadkach epizod może wrócić, gdy minie działanie glukagonu.

Tak. Drgawki pojawiają się wtedy, gdy mózg przez dłuższy czas nie dostaje wystarczającej ilości glukozy. Częściej występują u dzieci i w nocy, gdy epizod nie zostaje zauważony na czas [3].

Podczas napadu drgawek nie wkłada się niczego do ust pacjenta i nie próbuje się go unieruchomić. Odsuwa się przedmioty z otoczenia, po ustaniu ruchów układa pacjenta na boku i wzywa pomoc medyczną. Glukagon można podać także w trakcie drgawek, ponieważ wstrzykuje się go podskórnie lub domięśniowo albo rozpyla do nosa.

Glikemia wraca zwykle do normy w ciągu 10 do 20 minut po podaniu glukagonu. Średni czas do wyrównania glikemii wynosi około 16 minut dla postaci donosowej i 13 minut dla postaci do wstrzykiwań [6]. Stan ogólny potrzebuje jednak więcej czasu, by całkowicie się poprawić.

Splątanie, ból głowy i zmęczenie mogą utrzymywać się kilka godzin. Niektórzy pacjenci czują się osłabieni aż do następnego dnia [7]. Ta różnica między wartością glikemii a stanem ogólnym jest ważna dla otoczenia. Pacjent z glikemią, która wróciła do normy, może nadal nie być w stanie prowadzić samochodu ani podejmować ważnych decyzji. Nadzór musi trwać, dopóki zachowanie nie będzie całkowicie prawidłowe, a nie tylko do chwili, gdy glukometr pokaże dobry wynik.

Wszystkie osoby, z którymi regularnie spędzasz czas. Rodzinę, partnera lub partnerkę, współlokatorów, współpracowników, trenera oraz personel szkoły lub przedszkola. Do podania glukagonu w razie potrzeby nie jest potrzebne formalne wykształcenie medyczne [1].

To, co każdy powinien wiedzieć, sprowadza się tylko do czterech punktów:

• Jak wygląda ciężka hipoglikemia.
• Gdzie jest przechowywany glukagon.
• Jak się podaje glukagon.
• Pod jaki numer dzwonić po pomoc.

Pokaż im opakowanie i pozwól spokojnie przeczytać instrukcję, zanim będzie potrzebna. Pięciominutowe wyjaśnienie z wyprzedzeniem jest warte więcej niż jakakolwiek rozmowa podczas epizodu [8].

Informację, że masz cukrzycę i leczysz się insuliną. Może to być bransoletka, karta w portfelu obok dowodu osobistego albo komunikat na ekranie blokady telefonu. Dodaj numer kontaktowy i informację, że używasz sensora lub pompy insulinowej [9].

Rolą tej informacji jest skrócenie czasu do właściwego leczenia. Splątanego pacjenta znalezionego na ulicy można wziąć za osobę nietrzeźwą. Dobrze widoczna pisemna informacja całkowicie zmienia to, co dzieje się w pierwszych minutach.

Tak. Nieleczona ciężka hipoglikemia może prowadzić do utraty przytomności, drgawek, śpiączki, a rzadko nawet do zgonu [10]. Ważne są też zagrożenia pośrednie, takie jak urazy po upadku i wypadki drogowe. Ryzyko rośnie, gdy epizod pojawia się we śnie, gdy nikogo nie ma obok albo po spożyciu alkoholu.

Technologia znacznie zmniejsza ryzyko ciężkiej hipoglikemii, ale nigdy nie usuwa go całkowicie [11]. Większość dorosłych z cukrzycą typu 1 używa dziś sensora albo systemu automatycznego podawania insuliny. Mimo to mniej więcej co piąty pacjent ma co najmniej jeden ciężki epizod w ciągu ostatnich 12 miesięcy [12]. Te epizody są jednak w dużej mierze przewidywalne. Najsilniejsze sygnały ostrzegawcze to ciężki epizod w ostatnich miesiącach i upośledzone odczuwanie hipoglikemii [13]. Oba wymagają rozmowy z lekarzem, a nie rozwiązania na własną rękę.