Alkohol a ryzyko hipoglikemii w ciągu kolejnych 24 godzin

Wątroba musi w pierwszej kolejności zająć się alkoholem. Dopóki go rozkłada, wytwarzanie nowej glukozy z białek i innych substancji, zwane glukoneogenezą, spada prawie o połowę [1] [2] [3]. Między posiłkami i w nocy wątroba uwalnia część tej glukozy do krwi i w ten sposób zapobiega hipoglikemii. Jeśli wątroba uwalnia mniej glukozy, ta sama dawka insuliny bazowej obniża glikemię bardziej niż w dni bez alkoholu.

Alkohol osłabia też obronę hormonalną przed hipoglikemią. Po kilku kieliszkach hormon wzrostu i kortyzol słabiej reagują na spadek glikemii [4] [5]. Ponadto trudniej Ci odczuć pierwsze objawy hipoglikemii [2]. Cukier z napoju może na początku podnieść glikemię, a spadek glikemii może wystąpić dopiero po kilku godzinach [1].

Do 24 godzin po ostatniej porcji alkoholu [1]. Najczęściej hipoglikemia występuje 6–12 godzin po wypiciu alkoholu, czyli w drugiej połowie nocy lub rano [6]. Po 2–3 kieliszkach wina hipoglikemia może wystąpić dopiero następnego dnia, po śniadaniu, około godziny 10–11, jak pokazuje rycina poniżej [7].

Hipoglikemia następnego dnia wiąże się z mniejszym wydzielaniem hormonu wzrostu w nocy [7]. Zwykle ten hormon pomaga utrzymać glikemię w godzinach porannych. Dlatego ryzyko hipoglikemii nie kończy się w chwili pójścia spać. Tej nocy sprawdź, czy alarmy sensora są włączone, a następnego dnia zmierz glikemię po przebudzeniu i po śniadaniu [2] [7].

Nie ma ilości bez ryzyka hipoglikemii. Ryzyko rośnie z każdą porcją, ponieważ jednocześnie zmniejszają się wytwarzanie glukozy przez wątrobę, zdolność oceny sytuacji i odczuwanie objawów hipoglikemii [1]. Ciężkie hipoglikemie po spożyciu alkoholu są częstsze u pacjentów, którzy zwykle wypijają co najmniej dwie porcje przy jednej okazji [8]. Również dla zdrowia ogólnie nie ma bezpiecznego poziomu picia, a jeśli nie pijesz, nie ma powodu zaczynać [9].

Jeśli mimo to decydujesz się pić, limity dla dorosłych to najwyżej jedna porcja dziennie dla kobiet i najwyżej dwie dla mężczyzn [9]. Jedna porcja to około 150 ml wina, 330 ml piwa lub 40 ml napoju spirytusowego, czyli 12–14 g alkoholu. Wybieraj małe ilości, pij alkohol tylko do jedzenia i miej glukometr pod ręką [9] [10].

Tak. Na czczo zapasy glikogenu w wątrobie są mniejsze, a alkohol zmniejsza wytwarzanie nowej glukozy z innych substancji [2]. Ryzyko jest jeszcze większe po wysiłku fizycznym, takim jak taniec, lub po pominiętym posiłku, gdy zapasy glikogenu są mniejsze [1] [2].

Alkohol spożywa się wyłącznie razem z jedzeniem [10]. Pokarmy dostarczają węglowodanów w godzinach, w których wątroba wytwarza mniej glukozy, i spowalniają wchłanianie alkoholu. Wypity do posiłku alkohol zwykle nie obniża glikemii w kolejnych godzinach [11]. Kieliszki wypite wieczorem, po kolacji, mogą natomiast doprowadzić do hipoglikemii następnego ranka [7].

Piwo tak, wytrawne wino prawie wcale. Zwykłe piwo ma około 3–4 g węglowodanów na 100 ml, więc butelka 330 ml dostarcza 10–13 g węglowodanów. Piwo bezalkoholowe może mieć jeszcze więcej węglowodanów, około 5–6 g na 100 ml [12]. Wytrawne wino ma mniej niż 2 g cukru w kieliszku, a napoje spirytusowe nie zawierają węglowodanów. Słodkie wino, cydr, likiery i gotowe słodzone napoje dostarczają znacznie więcej, czasem 20–30 g węglowodanów na porcję.

Cukier z napoju najpierw podnosi glikemię, a potem alkohol obniża ją po kilku godzinach [1]. Jeśli podajesz insulinę na wszystkie węglowodany z piwa, działanie tej dawki insuliny sumuje się z późniejszym spadkiem glikemii. Z lekarzem ustalasz z wyprzedzeniem, czy pokrywasz insuliną węglowodany z napojów alkoholowych i w jakiej części. Węglowodany z piwa bezalkoholowego liczy się tak samo jak z każdego innego napoju.

Plan ustala się z wyprzedzeniem, z lekarzem, a nie przy stole. Najważniejsza zasada dotyczy korekt. Po wypiciu alkoholu wysokiej glikemii przed snem nie koryguje się jak zwykle, ponieważ spadek glikemii i tak przyjdzie po kilku godzinach [1]. Sytuacje, w których unikasz korekt, są opisane na stronie o wskaźniku wrażliwości na insulinę.

Wielu pacjentów potrzebuje mniejszej dawki insuliny do kolacji albo mniej insuliny bazowej na tę noc. Dowodów na konkretną redukcję jest niewiele, dlatego jej wielkość ustalasz z wyprzedzeniem z lekarzem, na podstawie wykresów z sensora [10]. Nie rezygnuj jednak z insuliny bazowej, ponieważ alkohol może też zwiększać ryzyko cukrzycowej kwasicy ketonowej [1].

Przekąskę z węglowodanami, które wchłaniają się powoli, na przykład kromkę chleba, jogurt lub owoc [2]. Jej zadaniem jest pokrycie godzin, w których wątroba wytwarza mniej glukozy. Nie potrzeba pełnego posiłku, a przekąskę je się bez bolusa insuliny, chyba że plan ustalony z lekarzem przewiduje inaczej. Skoncentrowane słodycze podnoszą glikemię zbyt szybko, a ich działanie trwa zbyt krótko.

Zmierz glikemię przed snem. Glikemia poniżej 100 mg/dl (5,6 mmol/l) przed snem może podwoić ryzyko nocnej hipoglikemii [2]. Miej alarmy sensora włączone przez całą noc, ponieważ niezawodny alarm pomaga szybciej wyjść z nocnej hipoglikemii [13]. Jeśli sensor pozwala udostępniać dane, alarmy może otrzymywać także bliska osoba [1]. Jeśli mieszkasz samotnie, powiedz komuś o wypitym alkoholu i poproś o telefon kontrolny następnego ranka.

Tak, a to podobieństwo może opóźnić leczenie hipoglikemii. Bełkotliwa mowa, chwiejny chód, senność i splątanie występują zarówno w hipoglikemii, jak i po wypiciu alkoholu [6]. Otoczenie może przypisać te objawy alkoholowi, przez co hipoglikemia może pozostać nieleczona [1]. Po umiarkowanej ilości alkoholu hipoglikemia jest rozpoznawana znacznie rzadziej, choć pocenie się jest intensywne [14].

Tylko pomiar glikemii pozwala z pewnością odróżnić hipoglikemię od działania alkoholu. Po wypiciu alkoholu sensor może być nieco mniej dokładny, dlatego potwierdź glukometrem niską wartość lub taką, która nie pasuje do Twojego samopoczucia [15]. Noś bransoletkę lub kartę z informacją medyczną, która pokazuje, że masz cukrzycę typu 1 i stosujesz insulinę [16]. Jeśli nie możesz przełykać, nie reagujesz lub masz drgawki, osoby wokół nie podają Ci niczego do ust, podają glukagon i natychmiast wzywają pogotowie [17].

Co najmniej jedna osoba, z którą spędzasz wieczór. Powinna wiedzieć, że masz cukrzycę, jak wygląda u Ciebie hipoglikemia i gdzie trzymasz glukozę i glukagon. Powiedz jej o tym wcześniej, przed pierwszą porcją alkoholu, ponieważ podczas epizodu hipoglikemii ocena sytuacji jest zaburzona i możesz zaprzeczać, że masz problem [2]. Ustal przy tym, jak wrócisz do domu, ponieważ po wypiciu alkoholu nie możesz prowadzić samochodu, nawet poniżej limitu prawnego [18].

Po wypiciu alkoholu glukagon nadal podnosi glikemię, ale jego działanie może być słabsze [19]. W ciężkiej hipoglikemii osoba, która Ci pomaga, podaje Ci glukagon i jednocześnie wzywa pogotowie [17]. Kroki dla osób z otoczenia są opisane na stronie o ciężkiej hipoglikemii.

Tak. Cukier z soku lub syropu podnosi glikemię w pierwszej godzinie, a wysoka glikemia na glukometrze daje wrażenie bezpieczeństwa [1]. Alkohol z tej samej szklanki działa jednak przez wiele godzin, gdy cukier został już zużyty. W efekcie glikemia jest wysoka wieczorem i niska w nocy lub rano [6].

Drugą pułapką jest korekta. Dawka korekcyjna insuliny podana na wzrost glikemii po koktajlu dodaje swoje działanie do późniejszego spadku glikemii. Jeśli wybierasz drinki, poproś o dodatki bez składników z cukrem i tego wieczoru nie rób korekt jak zwykle. Napój ze słodzikiem zapobiega wzrostowi glikemii na początku, ale nie spadkowi glikemii, który pojawia się później po wypiciu alkoholu.