Jak leczysz łagodną hipoglikemię

Przerywasz to, co robisz, i siadasz, jeśli możesz. Bierzesz szybko wchłaniane węglowodany, najlepiej glukozę. Czekasz 15 minut, a potem mierzysz glikemię ponownie glukometrem [1]. Ta strona dotyczy łagodnej hipoglikemii, tej, którą opanowujesz samodzielnie. Postać ciężka, w której nie możesz już przełykać, wymaga glukagonu i pomocy otoczenia, a jej leczenie opisano osobno.

To, czego nie robisz, liczy się tak samo. Nie prowadzisz dalej, nie pływasz i nie pracujesz na wysokości. Nie podajesz sobie w tym czasie insuliny. Nie jesz wszystkiego, co znajdziesz, bo skutkiem będzie wysoka glikemia godzinę później, po niej korekta, a czasem kolejna hipoglikemia. Kroki są tylko trzy i liczy się ich kolejność, jak pokazuje rycina poniżej.

To najczęściej używana reguła w edukacji diabetologicznej. Bierzesz 15 g szybko wchłanianych węglowodanów, czekasz 15 minut i mierzysz glikemię. Jeśli nadal jesteś poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l), powtarzasz dokładnie to samo jeszcze raz.

Siła reguły tkwi w prostocie. Da się ją zapamiętać podczas hipoglikemii, gdy myślenie zwalnia. Liczby nie są jednak gwarancją. Gdy leczenie zaczyna się poniżej progu 70 mg/dl (3,9 mmol/l), 69% osób potrzebuje więcej niż jednej tury [2]. Ilość ustala się z lekarzem według masy ciała, wieku i rodzaju leczenia.

U dorosłego 15 g to ilość standardowa. Odpowiada to mniej więcej trzem tabletkom glukozy albo 150 ml soku owocowego. Liczy się zawartość glukozy w produkcie, a nie suma węglowodanów, dlatego czysta glukoza jest pierwszym wyborem [3].

Ilość węglowodanów potrzebna do opanowania łagodnej hipoglikemii zmienia się w niektórych sytuacjach. Dzieci potrzebują mniej, proporcjonalnie do masy ciała. Pacjenci z systemem automatycznego podawania insuliny również potrzebują mniej. Powodem jest to, że system już wcześniej zmniejszył albo nawet zatrzymał podawanie insuliny. W obu przypadkach 15 g może podnieść glikemię nieco za wysoko zaraz po korekcie.

Po 15 minutach. Tyle czasu potrzebuje glukoza, by opuścić żołądek, dotrzeć do krwi i podnieść glikemię [1]. Wcześniej niewiele zobaczysz, a liczba może Cię niepotrzebnie przestraszyć. Nie zaczynaj leczenia od nowa wcześniej, choćby było to nieprzyjemne, bo zbyt bliskie tury nakładają się i prowadzą do hiperglikemii.

Jeśli patrzysz na sensor, poczekaj dłużej. Wartość z sensora rośnie kilka minut po krwi, więc po 15 minutach może się wydawać, że nic się nie stało [4]. To najczęstsza przyczyna przeleczenia hipoglikemii. W tym przedziale to glukometr daje właściwą odpowiedź.

Powtarzasz tę samą ilość i czekasz kolejne 15 minut. Nie podwajasz jej i nie zmieniasz na coś innego. Większość epizodów ustępuje po pierwszej albo po drugiej turze.

Warto też sprawdzić, co zostało zjedzone. Czekolada i lody zawierają tłuszcz, który opóźnia wchłanianie, a ciastka są stałe i trudne do policzenia. Dlatego nie sprawdzają się jako leczenie doraźne. Napoje bez cukru nie zawierają węglowodanów w ogóle [5]. Jeśli sięgasz po coś z tych grup, pierwsza tura przepada.

Dwa albo trzy razy. Jeśli po trzech poprawnie wykonanych turach glikemia nadal nie rośnie, sytuacja przestaje być zwyczajna i potrzebujesz pomocy [6]. Wzywasz pomoc medyczną i w międzyczasie próbujesz dalej samodzielnie.

Zwykłe przyczyny łagodnej hipoglikemii, która się nie koryguje, są trzy:

• Zdecydowanie za duża dawka insuliny w stosunku do węglowodanów tego posiłku.
• Spożycie alkoholu, które blokuje wytwarzanie glukozy w wątrobie [7].
• Błąd podania, na przykład pomylenie insuliny szybko działającej z bazową.

W takich sytuacjach hipoglikemia może ciągnąć się godzinami i wymaga nadzoru medycznego. Powiadom kogoś w pobliżu, jeśli jesteś w takim położeniu. Gdy pojawią się splątanie albo senność, trzeba wezwać pogotowie.

Tak. U tych pacjentów zaleca się 5 do 10 g węglowodanów zamiast 15 g u większości pozostałych. Powodem jest to, że system już wcześniej zatrzymał albo zmniejszył podawanie insuliny, więc część korekty została już wykonana [8].

Są dwa wyjątki, w których i tak bierzesz zwykłe 15 g. Pierwszy to hipoglikemia w czasie wysiłku fizycznego albo po nim. Drugi to sytuacja, w której wyraźnie przeszacowano węglowodany posiłku i podano za duży bolus. Gdy insulina aktywna znacznie przewyższa bieżące zapotrzebowanie, hipoglikemię leczy się 15 g [9].

Tak, zwłaszcza u dzieci. Zaleca się wtedy około 0,3 g glukozy na kilogram [10]. Dziecko o masie 30 kg potrzebuje około 9 g węglowodanów, a powyżej 50 kg dochodzi się do 15 g, czyli do ilości dla dorosłego.

Logika jest prosta. Ta sama ilość glukozy podnosi glikemię mniejszego ciała bardziej, bo rozkłada się w mniejszej objętości. U dziecka o masie 20 kg porcja 15 g często daje po korekcie glikemię za wysoką. Właściwa ilość opanowuje hipoglikemię, nie tworząc kolejnego problemu, czyli hiperglikemii.

Tak, najlepiej całkowicie. Zatrzymujesz się i siadasz, dopóki glikemia nie wróci powyżej progu 70 mg/dl (3,9 mmol/l). Wysiłek fizyczny zużywa właśnie przyjętą glukozę i wydłuża epizod. Nie pływasz, nie wchodzisz na drabinę i nie pracujesz przy maszynach, dopóki nie masz potwierdzonej wartości powyżej progu [1].

Jeśli hipoglikemia pojawi się w czasie wysiłku, przerywasz aktywność, bierzesz szybko wchłaniane węglowodany i wracasz do niej dopiero wtedy, gdy glikemia wróci do zakresu docelowego. Pamiętaj, że ryzyko kolejnej hipoglikemii pozostaje wysokie przez wiele godzin po treningu, nie tylko w jego trakcie [11].

Zjeżdżasz na pobocze, gasisz silnik, leczysz i czekasz. Sprawność za kierownicą jest zaburzona już przy wartościach nieco powyżej progu hipoglikemii, a kierowcy zwykle odkładają korektę, dopóki nie znajdą się bardzo nisko [12]. Nie ruszaj w drogę z glikemią poniżej 90 mg/dl (5,0 mmol/l), bo wartość może się mocno zmienić w pierwszych 20 minutach jazdy [13].

Czekasz co najmniej 45 minut od powrotu zmierzonej glikemii do normy, nie tylko na wzrost liczby. Po hipoglikemii uwaga wraca wolniej niż glikemia [14]. Trzymaj w samochodzie zapas glukozy i glukometr, bo podczas hipoglikemii nie masz ani cierpliwości, ani jasności umysłu, żeby czegoś szukać.

Leczenie jest takie samo w dzień i w nocy, czyli 15 g szybko wchłanianych węglowodanów i ponowny pomiar po 15 minutach. Różnica polega na tym, że w nocy najpierw trzeba się obudzić. Alarmy sensora stają się wtedy niezwykle cenne [15].

Systemy, które automatycznie zatrzymują podawanie insuliny, gdy przewidują hipoglikemię, wyraźnie zmniejszają liczbę epizodów nocnych [8]. Rozwiązaniem nie jest zjedzenie czegoś więcej wieczorem na wszelki wypadek, lecz omówienie dawek insuliny z zespołem leczącym.

Powyżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l) i stabilnej. Wysoka wartość nie jest potrzebna do bezpieczeństwa. Glikemia 90 albo 100 mg/dl (5,0 albo 5,6 mmol/l), która już nie spada, to bardzo dobry wynik.

Jeśli insulina szybko działająca jest jeszcze aktywna, a następny posiłek daleko, dołóż węglowodany wchłaniane wolniej, na przykład kromkę chleba albo jogurt [1]. Nie podawaj sobie insuliny, żeby naprawić wzrost po leczeniu, bo właśnie tam powstaje najwięcej niepotrzebnych korekt. Zanotuj epizod, z godziną, wartością i insuliną aktywną, i omów go na następnej wizycie.