Άσκηση και υπογλυκαιμία

Ο μυς καταναλώνει γλυκόζη κατά την άσκηση και στη συνέχεια παραμένει πιο ευαίσθητος στην ινσουλίνη. Σε ένα άτομο χωρίς διαβήτη, η αυτόματη απάντηση του οργανισμού είναι η μείωση της έκκρισης ινσουλίνης. Στον διαβήτη τύπου 1 όμως η ινσουλίνη που χορηγείται υποδόρια συνεχίζει να απορροφάται και να δρα, και η άσκηση μπορεί να επιταχύνει την απορρόφησή της [1].

Η γλυκόζη αίματος πέφτει περισσότερο αν ξεκινάς με πολλή ενεργή ινσουλίνη στον οργανισμό, για παράδειγμα μετά από μια πρόσφατη δόση ινσουλίνης ταχείας δράσης (bolus) [2]. Επιπλέον, ο μυς προσλαμβάνει γλυκόζη από το αίμα και τις ώρες μετά την προπόνηση. Στόχος του είναι να αναπληρώσει τα αποθέματα γλυκογόνου, τη μορφή με την οποία αποθηκεύει τη γλυκόζη για αργότερα. Από εδώ προέρχεται το δεύτερο μέρος του κινδύνου, η καθυστερημένη υπογλυκαιμία [3].

Για πολλές ώρες, μαζί και την επόμενη νύχτα. Ο κίνδυνος καθυστερημένης υπογλυκαιμίας διαρκεί έως και 24 ώρες μετά το τέλος μιας σημαντικής σωματικής προσπάθειας [4]. Μια προπόνηση το απόγευμα ή το βράδυ μπορεί να προκαλέσει υπογλυκαιμία πολύ μετά τα μεσάνυχτα [3].

Η αιτία είναι η αναπλήρωση των αποθεμάτων γλυκογόνου στους μυς και στο ήπαρ, μια διαδικασία που χρειάζεται χρόνο. Ο κίνδυνος αυξάνεται με τη διάρκεια και την ένταση της άσκησης και είναι μεγαλύτερος στους μη προπονημένους ή σε όσους ασκούνται ακανόνιστα [4] [5]. Γι' αυτό οι προσαρμογές της θεραπείας δεν σταματούν με το τέλος της προπόνησης. Η μείωση της βασικής ινσουλίνης κατά περίπου 20% μετά από παρατεταμένη ή έντονη άσκηση μπορεί να προλάβει την καθυστερημένη υπογλυκαιμία, ιδίως τη νύχτα [6].

Στο εύρος 126–180 mg/dL (7,0–10,0 mmol/L) στην αρχή της άσκησης, όπως δείχνει το παρακάτω σχήμα. Η τιμή όμως επιλέγεται εξατομικευμένα, ανάλογα με το είδος, την ένταση και τη διάρκεια της άσκησης και με τη θεραπεία με ινσουλίνη [5]. Κάτω από αυτό το εύρος προσθέτεις υδατάνθρακες πριν ξεκινήσεις. Πάνω από αυτό ελέγχεται αν η υψηλή γλυκόζη αίματος οφείλεται σε σημαντική έλλειψη ινσουλίνης [5]. Πάνω από 270 mg/dL (15 mmol/L) μετράς τα κετονοσώματα πριν ξεκινήσεις [3].

Ανάβαλε την έντονη άσκηση αν η γλυκόζη αίματός σου είναι 350 mg/dL (19,4 mmol/L) ή περισσότερο [5]. Μην ασκηθείς καθόλου αν έχεις επίσης κετονοσώματα στο αίμα πάνω από 1,5 mmol/L ή στα ούρα σε τουλάχιστον μέτρια ποσότητα [4]. Τα κετονοσώματα εμφανίζονται όταν ο οργανισμός δεν έχει αρκετή ινσουλίνη και αρχίζει να καίει λίπος για ενέργεια. Χρειάζεται προσοχή και σε χαμηλότερες τιμές κετονοσωμάτων στο αίμα, από 0,6 mmol/L και πάνω [5]. Αν η γλυκόζη αίματος είναι υψηλή αλλά δεν έχεις κετονοσώματα, η αιτία συνήθως δεν είναι η έλλειψη ινσουλίνης, αλλά μάλλον ένα πρόσφατο γεύμα. Συζήτησε με τον γιατρό σου τα όρια που σου ταιριάζουν, ανάλογα με τη θεραπεία και το είδος της άσκησης.

Συνήθως δύο δόσεις, που συχνά μειώνονται μαζί. Μειώνεις τη δόση ινσουλίνης του γεύματος πριν από την άσκηση και, αν χρειάζεται, χαμηλώνεις και τη βασική ινσουλίνη [4]. Στις αντλίες χωρίς αυτοματοποιημένο σύστημα, ο βασικός ρυθμός μειώνεται συνήθως κατά περίπου 10–50% ή και περισσότερο [5]. Η μείωση ξεκινά περίπου 90 λεπτά πριν από μια προγραμματισμένη άσκηση [3]. Μια άλλη επιλογή είναι η διακοπή της αντλίας κατά την άσκηση, αλλά για 1–2 ώρες το πολύ [5]. Η έλλειψη ινσουλίνης οδηγεί μέσα σε λίγες ώρες σε εμφάνιση κετονοσωμάτων, γι' αυτό μην παρατείνεις τη διακοπή της αντλίας πέρα από αυτό το διάστημα [3].

Τους ακριβείς αριθμούς τους ορίζει ο γιατρός, γιατί εξαρτώνται από το είδος της άσκησης, την ώρα που την κάνεις και το θεραπευτικό σου σχήμα. Στα συστήματα αυτοματοποιημένης χορήγησης ινσουλίνης χρησιμοποιείται η ειδική λειτουργία για σωματική δραστηριότητα, που ενεργοποιείται 1–2 ώρες πριν από την έναρξη [2]. Μετράει και η στιγμή ενός μη δηλωμένου σνακ πριν από την άσκηση, γιατί μια αύξηση της γλυκόζης αίματος μπορεί να κάνει το σύστημα να χορηγήσει περισσότερη ινσουλίνη [4].

Πριν από την άσκηση, αν η γλυκόζη αίματος είναι κάτω από το επιθυμητό εύρος, προσθέτεις υδατάνθρακες ταχείας απορρόφησης. Αν η δόση ινσουλίνης πριν από την άσκηση έχει μειωθεί εκ των προτέρων, μπορεί να αρκούν 15–20 g υδατανθράκων την ώρα [7].

Κατά τη διάρκεια μιας άσκησης που ακολουθεί ένα bolus ινσουλίνης χρειάζεσαι περισσότερους υδατάνθρακες. Σε αυτή την περίπτωση συνιστώνται 0,5–1,0 g υδατανθράκων ανά κιλό σωματικού βάρους την ώρα, περίπου 30–60 g την ώρα, για τα περισσότερα είδη άσκησης [3] [5]. Οι ποσότητες αυτές είναι κοντά σε όσες χρησιμοποιούν οι αθλητές χωρίς διαβήτη [5]. Η συνολική ποσότητα μοιράζεται μέσα στην ώρα και δεν λαμβάνεται μονομιάς. Μετά την προπόνηση, ένα γεύμα με υδατάνθρακες και πρωτεΐνες βοηθά στην αναπλήρωση του γλυκογόνου και μειώνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας τη νύχτα [3] [8]. Τους ακριβείς αριθμούς τους ορίζεις με τον γιατρό, γιατί εξαρτώνται από το βάρος σου και από την ενεργή ινσουλίνη που υπάρχει κάθε στιγμή.

Ναι. Είναι μια συχνή έκπληξη. Μια πολύ έντονη και σύντομη προσπάθεια, όπως ένα σπριντ, η άρση βαρών ή ένας αγώνας, απελευθερώνει αδρεναλίνη και άλλες ορμόνες του στρες. Αυτές οι ορμόνες βγάζουν γλυκόζη από το ήπαρ [3]. Σε αυτή την περίπτωση η γλυκόζη αίματος αυξάνεται αντί να μειωθεί [9].

Η παγίδα είναι αυτό που ακολουθεί. Όταν περάσει η δράση των ορμονών, η γλυκόζη αίματος μπορεί να πέσει πολύ, μερικές φορές μόνο μετά από αρκετές ώρες ή την επόμενη νύχτα [3]. Αν χρειάζεται διόρθωση με ινσουλίνη, γίνεται με προσοχή, σύμφωνα με το σχέδιο που έχεις συμφωνήσει με τον γιατρό.

Όχι πάντα. Τον χρησιμοποιείς για την κατεύθυνση και την ταχύτητα, όχι για τον ακριβή αριθμό. Κατά τη σωματική προσπάθεια η γλυκόζη αίματος αλλάζει γρήγορα. Σε αυτή την κατάσταση η καθυστέρηση του αισθητήρα αυξάνεται από περίπου 5 λεπτά σε 12–24 λεπτά [3]. Όταν η γλυκόζη αίματος πέφτει, ο αισθητήρας δείχνει συνήθως υψηλότερη τιμή από την πραγματική [10]. Γι' αυτό το βέλος που δείχνει πτώση της γλυκόζης μετράει περισσότερο από τον αριθμό στην οθόνη.

Ρύθμισε τον συναγερμό υπογλυκαιμίας σε υψηλότερη τιμή τις ημέρες προπόνησης και έλεγξε με τον μετρητή γλυκόζης κάθε τιμή που σε ξαφνιάζει [3]. Η ακρίβεια του αισθητήρα διαφέρει ανάλογα με το είδος της άσκησης [5]. Ο ιδρώτας μπορεί να εξασθενήσει την κόλλα, και ο αισθητήρας μπορεί μετά να ξεκολλήσει πιο εύκολα. Να έχεις πάντα τον μετρητή γλυκόζης στην αθλητική τσάντα.

Σταματάς. Καμία επίδοση δεν αξίζει μια υπογλυκαιμία που αντιμετωπίστηκε μισή. Παίρνεις 15 g υδατανθράκων ταχείας απορρόφησης, περιμένεις 15 λεπτά και μετράς ξανά πριν επιστρέψεις στο παιχνίδι [11]. Κατά την άσκηση ο κανόνας των 15 g υδατανθράκων ισχύει και στα αυτοματοποιημένα συστήματα, όπου σε άλλες περιστάσεις αρκούν συνήθως 5–10 g [11].

Η προετοιμασία κάνει τη διαφορά. Ο προπονητής πρέπει να ξέρει ότι έχεις διαβήτη, πώς μοιάζει μια υπογλυκαιμία και πού βρίσκονται η γλυκόζη και, αν χρειαστεί, η γλυκαγόνη [3]. Κράτα το απόθεμα γλυκόζης στην άκρη του γηπέδου, όχι στα αποδυτήρια. Μετά τον αγώνα ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας συνεχίζεται για ώρες, γι' αυτό είναι σημαντικός ο έλεγχος της γλυκόζης αίματος το βράδυ και μετά μέσα στη νύχτα [4].

Ναι, περισσότερο από όσο νομίζει κανείς συνήθως. Ένας περίπατος μισής ώρας μετά το φαγητό μειώνει αισθητά τη γλυκόζη αίματος, ιδίως αν η ινσουλίνη του γεύματος δρα ακόμη [12]. Τα ψώνια, η κηπουρική ή το συγύρισμα μπορούν να έχουν παρόμοιο αποτέλεσμα.

Αυτό είναι ταυτόχρονα το πλεονέκτημα και η παγίδα. Η ήπια άσκηση ωφελεί τη γλυκόζη αίματος, αλλά συχνά δεν είναι προγραμματισμένη, χωρίς καμία προηγούμενη προσαρμογή της δόσης ινσουλίνης του γεύματος [8]. Αν ξέρεις ότι σε περιμένει μια μέρα με πολλή κίνηση, συζήτησε με τον γιατρό πώς μειώνονται οι δόσεις ινσουλίνης και να έχεις πάντα γλυκόζη μαζί σου.

Γλυκόζη ταχείας απορρόφησης κοντά σου, όχι στα αποδυτήρια. Πάρε επίσης τον μετρητή γλυκόζης, το κινητό με ενεργούς τους συναγερμούς του αισθητήρα και τη γλυκαγόνη, αν είναι δυνατόν [2]. Πρόσθεσε μια κάρτα ή ένα βραχιόλι που δείχνει ότι έχεις διαβήτη.

Η λύση για μια υπογλυκαιμία πρέπει να βρίσκεται λίγα βήματα από σένα. Μια υπογλυκαιμία στη μέση του γηπέδου, με τη γλυκόζη κλειδωμένη σε ένα ντουλάπι, είναι ακριβώς η κατάσταση που μπορεί γρήγορα να εξελιχθεί σε σοβαρό επεισόδιο. Πες σε έναν συμπαίκτη πού κρατάς τη γλυκόζη και τη γλυκαγόνη. Αν δεν μπορείς να καταπιείς, δεν αντιδράς ή έχεις σπασμούς, όσοι βρίσκονται γύρω σου δεν σου δίνουν τίποτα από το στόμα. Σου δίνουν γλυκαγόνη και καλούν αμέσως τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης [11].