Lęk przed hipoglikemią

To uporczywa obawa przed hipoglikemią, zwłaszcza przed ciężką hipoglikemią, w której potrzebna jest pomoc innej osoby. To nie jest słabość, lecz naturalna reakcja na nieprzyjemne i czasem niebezpieczne doświadczenie [1]. Lęk staje się problemem, gdy zaczyna zmieniać twoje decyzje dotyczące leczenia, na przykład dawki insuliny [2].

Lęk ma dwie strony. Z jednej strony są obawy, a z drugiej zachowania. Dobrze opracowany kwestionariusz może ocenić jedne i drugie [3]. Obawy to myśli o epizodzie hipoglikemii podczas snu, za kierownicą albo w miejscu publicznym. Zachowania obejmują wszystko, co robisz, aby uniknąć epizodu hipoglikemii, na przykład celowe utrzymywanie wyższej glikemii albo jedzenie przekąsek zapobiegawczych [3]. Lęk jest zwykle większy u osób, które w ostatnim roku miały ciężką hipoglikemię [3]. Kwestionariusz ma też wersje dla dzieci, dla nastolatków i dla rodziców małych dzieci [4].

Lęk przed hipoglikemią jest częsty, ale liczby różnią się dość mocno zależnie od sposobu oceny. Prawie co trzeci dorosły z cukrzycą typu 1 ma wysoki wynik w krótkim kwestionariuszu przesiewowym lęku [5]. Według innych kryteriów lęk przed hipoglikemią dotyczy do 10% dorosłych z cukrzycą typu 1, zwłaszcza osób z nawracającymi ciężkimi hipoglikemiami [2]. Lęk często występuje razem z nieświadomością hipoglikemii, czyli utratą objawów ostrzegawczych [6].

Lęk pojawia się także u bliskich pacjenta. Prawie dwie trzecie bliskich pacjentów leczonych insuliną lub innymi lekami, które mogą wywołać hipoglikemię, martwi się tym ryzykiem [7]. U pacjentów z dużym ryzykiem hipoglikemii albo z ciężkimi lub częstymi hipoglikemiami lęk ocenia się co najmniej raz w roku [6]. U dzieci i nastolatków lęk przed hipoglikemią ocenia się regularnie, zarówno u nich, jak i u ich rodziców [4].

Najważniejszym sygnałem ostrzegawczym jest to, że czujesz się bezpiecznie tylko przy wysokiej glikemii, na przykład powyżej 180 mg/dl (10,0 mmol/l) [2] [8]. Inne oznaki to rzadkie korekty podwyższonej glikemii, dawki insuliny mniejsze od obliczonych i chęć posiadania wyższej glikemii przed snem. Hemoglobina glikowana (HbA1c) rośnie, choć w teorii wiesz, jak dostosować dawki insuliny [2] [8].

Takie zachowanie unikające prowadzi do wysokich glikemii, które utrzymują się długo, co pokazuje rycina poniżej [2]. U dzieci lęk rodziców może prowadzić do zbyt małych dawek insuliny do posiłków, a rodzina, a nawet lekarze mogą stopniowo zaakceptować zbyt wysokie glikemie [4] [9]. Zapytaj siebie, czy dawkę insuliny wybierasz według wartości glikemii, czy według lęku.

Tak, przede wszystkim przez przekąski zapobiegawcze. To przekąski jedzone po to, aby glikemia nie spadła, a nie z głodu. Takie małe przekąski „obronne” je się na przykład przed snem, przed podróżą albo przy każdym drobnym drżeniu. Dostarczają kalorii i podnoszą glikemię, a z czasem przyczyniają się do przyrostu masy ciała [10]. U dorosłych z cukrzycą typu 1 i zaburzeniami odżywiania większy lęk przed hipoglikemią wiąże się z większą liczbą epizodów przejadania się [11].

Alternatywą, tak jak przy dawce insuliny, jest decydowanie według wartości glikemii, a nie według lęku. Glikemia zmierzona glukometrem albo oszacowana przez dobry sensor może zastąpić przekąskę jedzoną „na wszelki wypadek”. Jeśli twój sensor ma alarm predykcyjny, ostrzega z wyprzedzeniem, kiedy potrzebujesz węglowodanów. Przekąska po leczeniu hipoglikemii nadal jest potrzebna, ale przekąska zapobiegawcza, zjedzona bez sprawdzenia glikemii, jest zachowaniem wynikającym z lęku [3].

Tak. U dorosłych z cukrzycą typu 1 lęk przed hipoglikemią jest najsilniejszą przeszkodą w regularnej aktywności fizycznej [12]. Obawa przed hipoglikemią w trakcie wysiłku lub po nim może sprawić, że odkładasz ruch albo nawet całkiem z niego rezygnujesz. Osoby, które mają takie problemy, mają zwykle wyższe HbA1c i gorzej się czują [12].

Dostęp do rzetelnych informacji zmniejsza lęk przed hipoglikemią. Pacjenci, którzy wiedzą, jak działa ich insulina i jak dostosowuje się dawki insuliny przed wysiłkiem, napotykają mniej przeszkód [12]. Konkretny plan znajduje się na stronie o wysiłku fizycznym a hipoglikemii. Zacznij od krótkiego wysiłku, w porach, gdy masz mało aktywnej insuliny, obserwuj sensor i trzymaj glukozę pod ręką.

Nocą lęk jest większy, ponieważ we śnie możesz nie czuć objawów hipoglikemii [13]. Wielu pacjentów celowo kładzie się spać z wyższą glikemią albo budzi się w nocy, aby zmierzyć glikemię, a sen staje się przerywany i mało regenerujący [13]. Ponadto nocne hipoglikemie, które zauważasz dzięki objawom lub alarmowi sensora, pogarszają jakość snu i energię następnego dnia [14].

Partnerzy i inni członkowie rodziny także mogą źle spać z obawy, że przeoczą epizod hipoglikemii [15]. Rodzice małych dzieci boją się przede wszystkim nocnej hipoglikemii [9]. Systemy automatycznego podawania insuliny (AID) mogą zmniejszyć nocne pobudki rodziców i ich lęk przed hipoglikemią [9]. Celowe utrzymywanie wysokiej glikemii nie jest rozwiązaniem. Bezpieczniejsze są alarmy sensora, które możesz udostępnić bliskiej osobie, jeśli sensor ma taką funkcję [2]. Pomagają też pompy, które automatycznie zatrzymują dawki bazalne, gdy glikemia spada, opisane na stronie o nocnej hipoglikemii.

Tak, a lęk bliskich może obciążać życie rodzinne. Większość bliskich dorosłych z cukrzycą przynajmniej od czasu do czasu bardzo martwi się ryzykiem hipoglikemii [16]. Silny niepokój wiąże się z większą liczbą kłótni w rodzinie o cukrzycę i z frustracją bliskiej osoby, która chce pomóc [16]. Bliscy pacjentów, którzy nie odczuwają już hipoglikemii, mogą ograniczać własne życie, aby ich pilnować, i czasem z tego powodu zaniedbywać swoje zdrowie [17]. U rodziców dzieci z cukrzycą typu 1 lęk jest największy po ciężkiej hipoglikemii przeżytej razem z dzieckiem i może wpływać na ich samopoczucie [4] [18].

Członkowie rodziny opisują przerywany sen, napięte relacje oraz potrzebę informacji i wsparcia, której nikt nie zaspokaja [15]. Partner, który znalazł cię w stanie splątania lub bez przytomności, może długo nosić w sobie ten lęk [17]. Dlatego rozmawiaj z partnerem otwarcie, zabierz go na następną wizytę i naucz, jak podać glukagon. Rozmowy o hipoglikemii, prowadzone razem z zespołem leczącym, mogą zmniejszyć obciążenie rodziny [7].

Lęk przed hipoglikemią można leczyć, a terapia psychologiczna pomaga. Terapia poznawczo-behawioralna i trening rozpoznawania wartości glikemii, zwłaszcza hipoglikemii, mogą zmniejszyć lęk i pomóc lepiej dbać o cukrzycę [1]. Istnieją podejścia, które pomagają pacjentom nieodczuwającym już hipoglikemii zmienić przekonania utrudniające im unikanie hipoglikemii [19]. Dla dzieci programy są dopiero opracowywane, ale u ich rodziców program grupowy może zmniejszyć lęk i stres [4] [18].

Jeśli kwestionariusz pokazuje wysoki lęk, lekarz kieruje cię do specjalisty przygotowanego do pracy z tym problemem [6]. Lęk i nieświadomość hipoglikemii często występują razem, więc to, co pomaga na jedno, często pomaga też na drugie [6] [20]. Strona o psychologicznym wpływie cukrzycy typu 1 opisuje także inne formy wsparcia.

Tak, ale efekt jest mały lub umiarkowany. Sensor działający w czasie rzeczywistym, pompa połączona z sensorem i pompa AID zmniejszają przede wszystkim obawy związane z hipoglikemią [21]. Sensor zwiększa pewność, że poradzisz sobie z hipoglikemią, i zmniejsza stres emocjonalny związany z cukrzycą [22]. Pacjenci zadowoleni z sensora mają mniejszy lęk przed hipoglikemią [22].

Technologia nie zastępuje terapii psychologicznej. Mniej więcej co piąty dorosły z cukrzycą typu 1 nadal ma co najmniej jedną ciężką hipoglikemię w roku, choć prawie wszyscy używają sensora [23]. Jeśli ciężkie hipoglikemie się powtarzają, lęk jest uzasadniony, ale rozwiązaniem jest plan zapobiegania ustalony z zespołem leczącym, a nie celowo utrzymywana wysoka glikemia.

Rozmowa pomaga bardziej, gdy jest bezpośrednia i oparta na przykładach. Powiedz, co robisz z lęku, a nie tylko, że się boisz. Na przykład powiedz, czy celowo kładziesz się spać z wysoką glikemią albo czy nie robisz już wieczornych korekt lub nie biegasz [8]. Jeśli nikt go nie proponuje, poproś o kwestionariusz lęku przed hipoglikemią [5].

U pacjentów z dużym ryzykiem hipoglikemii ocena lęku jest częścią rutynowej wizyty kontrolnej, co najmniej raz w roku [6]. Zespół leczący nie robi ci wyrzutów, ale pomaga dostosować cele glikemiczne i technologię. W razie potrzeby może skierować cię do psychologa z doświadczeniem w cukrzycy [6] [8]. Przyjdź na wizytę także z partnerem, bo jego lęk też się liczy [7].