Φόβος της υπογλυκαιμίας

Είναι ο επίμονος φόβος ότι θα πάθεις υπογλυκαιμία, κυρίως σοβαρή υπογλυκαιμία, στην οποία χρειάζεσαι τη βοήθεια άλλου ατόμου. Δεν είναι αδυναμία, αλλά μια φυσική αντίδραση σε μια δυσάρεστη και μερικές φορές επικίνδυνη εμπειρία [1]. Ο φόβος γίνεται πρόβλημα όταν αρχίζει να αλλάζει τις αποφάσεις της θεραπείας σου, για παράδειγμα τις δόσεις ινσουλίνης [2].

Ο φόβος έχει δύο όψεις. Από τη μία πλευρά είναι οι ανησυχίες και από την άλλη οι συμπεριφορές. Ένα καλά σχεδιασμένο ερωτηματολόγιο μπορεί να αξιολογήσει και τις δύο [3]. Οι ανησυχίες είναι οι σκέψεις για ένα υπογλυκαιμικό επεισόδιο στον ύπνο, στο τιμόνι ή σε δημόσιο χώρο. Οι συμπεριφορές είναι όσα κάνεις για να αποφύγεις το υπογλυκαιμικό επεισόδιο, για παράδειγμα να κρατάς σκόπιμα τη γλυκόζη πιο ψηλά ή να τρως προληπτικά σνακ [3]. Ο φόβος είναι συνήθως μεγαλύτερος σε όσους είχαν σοβαρή υπογλυκαιμία τον τελευταίο χρόνο [3]. Το ερωτηματολόγιο έχει και εκδοχές για παιδιά, για εφήβους και για γονείς μικρών παιδιών [4].

Ο φόβος της υπογλυκαιμίας είναι συχνός, αλλά τα ποσοστά διαφέρουν αρκετά ανάλογα με τον τρόπο αξιολόγησης. Σχεδόν ένας στους τρεις ενήλικες με διαβήτη τύπου 1 έχει υψηλή βαθμολογία σε ένα σύντομο ερωτηματολόγιο ανίχνευσης του φόβου [5]. Με άλλα κριτήρια, ο φόβος της υπογλυκαιμίας αφορά έως το 10% των ενηλίκων με διαβήτη τύπου 1, κυρίως όσους έχουν επαναλαμβανόμενες σοβαρές υπογλυκαιμίες [2]. Ο φόβος εμφανίζεται συχνά μαζί με τη μη αντίληψη της υπογλυκαιμίας, δηλαδή την απώλεια των προειδοποιητικών σημείων [6].

Ο φόβος εμφανίζεται και στους συγγενείς του ασθενούς. Σχεδόν τα δύο τρίτα των συγγενών ασθενών που λαμβάνουν ινσουλίνη ή άλλα φάρμακα που μπορούν να προκαλέσουν υπογλυκαιμία ανησυχούν για αυτόν τον κίνδυνο [7]. Σε ασθενείς με υψηλό κίνδυνο υπογλυκαιμίας ή με σοβαρές ή συχνές υπογλυκαιμίες, ο φόβος αξιολογείται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο [6]. Στα παιδιά και στους εφήβους, ο φόβος της υπογλυκαιμίας αξιολογείται τακτικά, τόσο στους ίδιους όσο και στους γονείς τους [4].

Το κύριο σημάδι συναγερμού είναι ότι νιώθεις ασφάλεια μόνο όταν η γλυκόζη σου είναι υψηλή, για παράδειγμα πάνω από 180 mg/dL (10,0 mmol/L) [2] [8]. Άλλα σημάδια είναι οι σπάνιες διορθώσεις μιας αυξημένης γλυκόζης, οι δόσεις ινσουλίνης μικρότερες από τις υπολογισμένες και η επιθυμία για πιο υψηλή γλυκόζη πριν από τον ύπνο. Η γλυκιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) ανεβαίνει, παρόλο που θεωρητικά ξέρεις πώς να προσαρμόζεις τις δόσεις ινσουλίνης [2] [8].

Αυτή η συμπεριφορά αποφυγής οδηγεί σε υψηλές τιμές γλυκόζης που διαρκούν πολύ, όπως δείχνει το σχήμα παρακάτω [2]. Στα παιδιά, ο γονικός φόβος μπορεί να οδηγήσει σε πολύ μικρές δόσεις ινσουλίνης στα γεύματα, και η οικογένεια, ακόμη και οι γιατροί, μπορεί σταδιακά να δεχτούν πολύ υψηλές τιμές [4] [9]. Ρώτησε τον εαυτό σου αν επιλέγεις τη δόση ινσουλίνης με βάση την τιμή της γλυκόζης ή με βάση τον φόβο.

Ναι, κυρίως μέσω των προληπτικών σνακ. Είναι τα σνακ που τρως για να μην πέσει η γλυκόζη, όχι επειδή πεινάς. Τέτοια μικρά «αμυντικά» σνακ τρώγονται, για παράδειγμα, πριν από τον ύπνο, πριν από ένα ταξίδι ή με το παραμικρό τρέμουλο. Προσθέτουν θερμίδες και ανεβάζουν τη γλυκόζη, και με τον καιρό συμβάλλουν στην αύξηση του βάρους [10]. Σε ενήλικες με διαβήτη τύπου 1 και διατροφικές διαταραχές, ο μεγαλύτερος φόβος της υπογλυκαιμίας συνδέεται με περισσότερα επεισόδια υπερφαγίας [11].

Η εναλλακτική, όπως και με τη δόση ινσουλίνης, είναι να αποφασίζεις με βάση την τιμή της γλυκόζης, όχι με βάση τον φόβο. Η γλυκόζη που ελέγχεται με τον μετρητή γλυκόζης ή που εκτιμάται από έναν καλό αισθητήρα μπορεί να αντικαταστήσει το σνακ «για κάθε ενδεχόμενο». Αν ο αισθητήρας σου έχει προγνωστικό συναγερμό, σε ειδοποιεί έγκαιρα όταν χρειάζεσαι υδατάνθρακες. Το σνακ μετά την αντιμετώπιση μιας υπογλυκαιμίας παραμένει απαραίτητο, αλλά το προληπτικό σνακ χωρίς έλεγχο της γλυκόζης είναι συμπεριφορά φόβου [3].

Ναι. Στους ενήλικες με διαβήτη τύπου 1, ο φόβος της υπογλυκαιμίας είναι το ισχυρότερο εμπόδιο για τακτική σωματική άσκηση [12]. Ο φόβος μιας υπογλυκαιμίας κατά τη διάρκεια ή μετά την άσκηση μπορεί να σε κάνει να αναβάλλεις την κίνηση ή ακόμη και να την εγκαταλείψεις εντελώς. Όσοι αντιμετωπίζουν τέτοια προβλήματα έχουν συνήθως υψηλότερη HbA1c και νιώθουν λιγότερο καλά [12].

Η πρόσβαση σε σωστές πληροφορίες μειώνει τον φόβο της υπογλυκαιμίας. Οι ασθενείς που ξέρουν πώς δρα η ινσουλίνη που χρησιμοποιούν και πώς προσαρμόζονται οι δόσεις ινσουλίνης πριν από την άσκηση συναντούν λιγότερα εμπόδια [12]. Το συγκεκριμένο σχέδιο βρίσκεται στη σελίδα για την άσκηση και την υπογλυκαιμία. Ξεκίνα με μια σύντομη άσκηση, τις ώρες που έχεις λίγη ενεργή ινσουλίνη, παρακολούθησε τον αισθητήρα και κράτα γλυκόζη πρόχειρη.

Τη νύχτα ο φόβος είναι μεγαλύτερος, επειδή στον ύπνο μπορεί να μη νιώσεις τα σημάδια της υπογλυκαιμίας [13]. Πολλοί ασθενείς πέφτουν σκόπιμα για ύπνο με πιο υψηλή γλυκόζη ή ξυπνούν τη νύχτα για να ελέγξουν τη γλυκόζη τους, και ο ύπνος γίνεται διακοπτόμενος και μη αναζωογονητικός [13]. Επιπλέον, οι νυχτερινές υπογλυκαιμίες που αντιλαμβάνεσαι, από τα συμπτώματα ή από τον συναγερμό του αισθητήρα, μειώνουν την ποιότητα του ύπνου και την ενέργεια της επόμενης μέρας [14].

Οι σύντροφοι και τα άλλα μέλη της οικογένειας μπορεί επίσης να κοιμούνται άσχημα, από φόβο μήπως τους ξεφύγει ένα υπογλυκαιμικό επεισόδιο [15]. Οι γονείς μικρών παιδιών φοβούνται κυρίως τη νυχτερινή υπογλυκαιμία [9]. Τα συστήματα αυτοματοποιημένης χορήγησης ινσουλίνης (AID) μπορούν να μειώσουν τα νυχτερινά ξυπνήματα των γονιών και τον φόβο τους για υπογλυκαιμία [9]. Η γλυκόζη που κρατιέται σκόπιμα ψηλά δεν είναι λύση. Πιο ασφαλείς είναι οι συναγερμοί του αισθητήρα, που μπορείς να μοιραστείς με ένα κοντινό πρόσωπο, αν ο αισθητήρας έχει αυτή τη λειτουργία [2]. Βοηθούν και οι αντλίες που σταματούν αυτόματα τους βασικούς ρυθμούς όταν η γλυκόζη πέφτει, όπως περιγράφει η σελίδα για τη νυχτερινή υπογλυκαιμία.

Ναι, και ο φόβος των συγγενών μπορεί να δημιουργήσει ένταση στην οικογενειακή ζωή. Οι περισσότεροι συγγενείς ενηλίκων με διαβήτη ανησυχούν πολύ, τουλάχιστον κατά διαστήματα, για τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας [16]. Η έντονη ανησυχία συνδέεται με περισσότερους καβγάδες στην οικογένεια για τον διαβήτη και με την απογοήτευση του συγγενή που θέλει να βοηθήσει [16]. Οι συγγενείς ασθενών που δεν νιώθουν πια τις υπογλυκαιμίες μπορεί να περιορίσουν τη ζωή τους για να τους επιβλέπουν και μερικές φορές να παραμελήσουν γι’ αυτό την υγεία τους [17]. Στους γονείς παιδιών με διαβήτη τύπου 1, ο φόβος είναι μέγιστος μετά από μια σοβαρή υπογλυκαιμία που έζησαν μαζί με το παιδί και μπορεί να επηρεάσει την ευεξία τους [4] [18].

Τα μέλη της οικογένειας περιγράφουν διακοπτόμενο ύπνο, τεταμένες σχέσεις και μια ανάγκη για ενημέρωση και στήριξη που κανείς δεν καλύπτει [15]. Ο σύντροφος που σε βρήκε σε σύγχυση ή αναίσθητο μπορεί να κρατήσει για πολύ καιρό αυτόν τον φόβο [17]. Γι’ αυτό μίλησέ του ανοιχτά, πάρε τον μαζί σου στον επόμενο έλεγχο και δείξε του πώς να χρησιμοποιεί τη γλυκαγόνη. Οι συζητήσεις για την υπογλυκαιμία, μαζί με την ιατρική ομάδα, μπορούν να μειώσουν το βάρος της οικογένειας [7].

Ο φόβος της υπογλυκαιμίας μπορεί να αντιμετωπιστεί, και η ψυχολογική θεραπεία βοηθά. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η εκπαίδευση αναγνώρισης των τιμών γλυκόζης, κυρίως της υπογλυκαιμίας, μπορούν να μειώσουν τον φόβο και να σε βοηθήσουν να φροντίζεις καλύτερα τον διαβήτη σου [1]. Υπάρχουν προσεγγίσεις που βοηθούν τους ασθενείς που δεν νιώθουν πια τις υπογλυκαιμίες να αλλάξουν τις πεποιθήσεις που τους εμποδίζουν να τις αποφεύγουν [19]. Για τα παιδιά τα προγράμματα είναι ακόμη υπό ανάπτυξη, αλλά στους γονείς τους ένα ομαδικό πρόγραμμα μπορεί να μειώσει τον φόβο και το άγχος [4] [18].

Αν το ερωτηματολόγιο δείξει υψηλό φόβο, ο γιατρός σου σε παραπέμπει σε ειδικό εκπαιδευμένο για αυτό το πρόβλημα [6]. Ο φόβος και η μη αντίληψη της υπογλυκαιμίας εμφανίζονται συχνά μαζί, οπότε ό,τι βοηθά στο ένα συχνά βοηθά και στο άλλο [6] [20]. Η σελίδα για τον ψυχολογικό αντίκτυπο του διαβήτη τύπου 1 περιγράφει και τις άλλες μορφές στήριξης.

Ναι, αλλά η επίδραση είναι μικρή έως μέτρια. Ο αισθητήρας πραγματικού χρόνου, η αντλία συνδεδεμένη με αισθητήρα και η αντλία AID μειώνουν κυρίως τις ανησυχίες για την υπογλυκαιμία [21]. Ο αισθητήρας αυξάνει την εμπιστοσύνη ότι μπορείς να αντιμετωπίσεις τις υπογλυκαιμίες και μειώνει τη συναισθηματική επιβάρυνση από τον διαβήτη [22]. Οι ασθενείς που είναι ικανοποιημένοι από τον αισθητήρα τους έχουν μικρότερο φόβο της υπογλυκαιμίας [22].

Η τεχνολογία δεν αντικαθιστά την ψυχολογική θεραπεία. Περίπου ένας στους πέντε ενήλικες με διαβήτη τύπου 1 εξακολουθεί να έχει τουλάχιστον μία σοβαρή υπογλυκαιμία τον χρόνο, παρόλο που σχεδόν όλοι χρησιμοποιούν αισθητήρα [23]. Αν οι σοβαρές υπογλυκαιμίες συνεχίζονται, ο φόβος είναι δικαιολογημένος, αλλά η λύση είναι ένα σχέδιο πρόληψης με την ιατρική ομάδα, όχι η γλυκόζη που κρατιέται σκόπιμα ψηλά.

Η συζήτηση βοηθά περισσότερο αν είναι ευθεία και με παραδείγματα. Πες τι κάνεις από φόβο, όχι μόνο ότι φοβάσαι. Για παράδειγμα, πες αν πέφτεις σκόπιμα για ύπνο με υψηλή γλυκόζη ή αν σταμάτησες τις βραδινές διορθώσεις ή το τρέξιμο [8]. Αν δεν σου το προτείνουν, ζήτησε το ερωτηματολόγιο για τον φόβο της υπογλυκαιμίας [5].

Σε ασθενείς με υψηλό κίνδυνο υπογλυκαιμίας, η αξιολόγηση του φόβου είναι μέρος του τακτικού ελέγχου, τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο [6]. Η ιατρική ομάδα δεν σε κατηγορεί, αλλά σε βοηθά να προσαρμόσεις τους γλυκαιμικούς στόχους και την τεχνολογία. Αν χρειαστεί, μπορεί να σε παραπέμψει σε ψυχολόγο με εμπειρία στον διαβήτη [6] [8]. Έλα στον έλεγχο και με τον σύντροφό σου, γιατί μετράει και ο δικός του φόβος [7].