Hipoglisemi korkusu

Hipoglisemi, özellikle de başka birinin yardımına ihtiyaç duyduğunuz ağır hipoglisemi geçirme konusunda süregelen bir korkudur. Bir zayıflık değil, hoş olmayan ve bazen tehlikeli bir deneyime verilen doğal bir tepkidir [1]. Korku, tedavi kararlarınızı, örneğin insülin dozlarınızı değiştirmeye başladığında bir sorun haline gelir [2].

Korkunun iki yüzü vardır. Bir yanda kaygılar, diğer yanda davranışlar bulunur. İyi tasarlanmış bir anket ikisini de değerlendirebilir [3]. Kaygılar, uykuda, direksiyonda veya toplum içinde bir hipoglisemi atağı geçirmeye dair düşüncelerdir. Davranışlar, hipoglisemi atağından kaçınmak için yaptığınız şeylerdir, örneğin kan şekerini bilerek daha yüksek tutmak veya önleyici ara öğünler yemek [3]. Korku genellikle son bir yıl içinde ağır hipoglisemi geçirmiş kişilerde daha fazladır [3]. Anketin çocuklar, ergenler ve küçük çocukların ebeveynleri için sürümleri de vardır [4].

Hipoglisemi korkusu sıktır, ancak rakamlar nasıl değerlendirildiğine göre oldukça farklılık gösterir. Tip 1 diyabetli yetişkinlerin yaklaşık üçte biri, kısa bir korku tarama anketinde yüksek puan alır [5]. Başka ölçütlere göre hipoglisemi korkusu tip 1 diyabetli yetişkinlerin %10'una kadarını etkiler, özellikle tekrarlayan ağır hipoglisemileri olanları [2]. Korku sıklıkla hipoglisemi farkındalığının kaybıyla, yani uyarı belirtilerinin kaybolmasıyla birlikte görülür [6].

Korku, hastanın yakınlarında da görülür. İnsülinle veya hipoglisemiye yol açabilen başka ilaçlarla tedavi edilen hastaların yakınlarının yaklaşık üçte ikisi bu riskten endişe duyar [7]. Hipoglisemi riski yüksek olan veya ağır ya da sık hipoglisemi geçiren hastalarda korku en az yılda bir kez değerlendirilir [6]. Çocuklarda ve ergenlerde hipoglisemi korkusu, hem kendilerinde hem de ebeveynlerinde düzenli olarak değerlendirilir [4].

En önemli uyarı işareti, kendinizi yalnızca kan şekeriniz yüksekken, örneğin 180 mg/dL (10,0 mmol/L) üzerindeyken güvende hissetmenizdir [2] [8]. Diğer işaretler, yüksek kan şekerinin seyrek düzeltilmesi, hesaplanandan daha düşük insülin dozları ve yatarken daha yüksek bir kan şekeri isteğidir. Glike hemoglobin (HbA1c) yükselir, oysa insülin dozlarınızı nasıl ayarlayacağınızı teoride bilirsiniz [2] [8].

Bu kaçınma davranışı, aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi uzun süre devam eden yüksek kan şekerine yol açar [2]. Çocuklarda ebeveynlerin korkusu, yemek insülini dozlarının fazla düşük olmasına yol açabilir ve aile, hatta hekimler zamanla fazla yüksek kan şekerini kabul edebilir [4] [9]. İnsülin dozunuzu kan şekeri değerine göre mi, yoksa korkuya göre mi seçtiğinizi kendinize sorun.

Evet, özellikle önleyici ara öğünler yoluyla. Bunlar açlıktan değil, kan şekeri düşmesin diye yediğiniz ara öğünlerdir. Bu küçük "savunma" ara öğünleri, örneğin yatmadan önce, yola çıkmadan önce veya en küçük titremede yenir. Kalori eklerler ve kan şekerini yükseltirler, zamanla da kilo artışına katkıda bulunurlar [10]. Tip 1 diyabeti ve yeme bozukluğu olan yetişkinlerde daha fazla hipoglisemi korkusu, daha fazla aşırı yeme ataklarıyla ilişkilidir [11].

Alternatif, insülin dozunda olduğu gibi, korkuya göre değil kan şekeri değerine göre karar vermektir. Glukometreyle ölçülen veya iyi bir sensörün tahmin ettiği kan şekeri, "ne olur ne olmaz" diye yenen ara öğünün yerini alabilir. Sensörünüzde tahmine dayalı alarm varsa, karbonhidrata ihtiyacınız olduğunda sizi önceden uyarır. Hipoglisemi tedavisinden sonraki ara öğün yine gereklidir, ancak kan şekeri ölçülmeden yenen önleyici ara öğün bir korku davranışıdır [3].

Evet. Tip 1 diyabetli yetişkinlerde hipoglisemi korkusu, düzenli fiziksel aktivitenin önündeki en güçlü engeldir [12]. Egzersiz sırasında veya sonrasında hipoglisemi geçirme korkusu, hareketi ertelemenize veya hatta tamamen bırakmanıza yol açabilir. Bu tür sorunları yaşayanların HbA1c değeri genellikle daha yüksektir ve kendilerini daha az iyi hissederler [12].

Doğru bilgiye erişim, hipoglisemi korkusunu azaltır. Kullandıkları insülinin nasıl etki ettiğini ve egzersiz öncesinde insülin dozlarının nasıl ayarlandığını bilen hastalar daha az engelle karşılaşır [12]. Somut plan, egzersiz ve hipoglisemi sayfasında yer alır. Aktif insülininizin az olduğu saatlerde kısa bir egzersizle başlayın, sensörü takip edin ve glukozu elinizin altında tutun.

Geceleri korku daha fazladır, çünkü uykuda hipogliseminin belirtilerini hissetmeyebilirsiniz [13]. Pek çok hasta bilerek daha yüksek kan şekeriyle yatar veya kan şekerini ölçmek için gece uyanır ve uyku bölünür, dinlendirici olmaz [13]. Ayrıca belirtiler veya sensör alarmı sayesinde fark ettiğiniz gece hipoglisemileri, uyku kalitesini ve ertesi günkü enerjiyi düşürür [14].

Eşler ve diğer aile üyeleri de bir hipoglisemi atağını kaçırma korkusuyla kötü uyuyabilir [15]. Küçük çocukların ebeveynleri en çok gece hipoglisemisinden korkar [9]. Otomatik insülin verme sistemleri (AID), ebeveynlerin gece uyanmalarını ve hipoglisemi korkularını azaltabilir [9]. Kan şekerini bilerek yüksek tutmak bir çözüm değildir. Sensör alarmları daha güvenlidir ve sensörünüzde bu özellik varsa bunları yakın bir kişiyle paylaşabilirsiniz [2]. Kan şekeri düşerken bazal hızları otomatik olarak durduran ve gece hipoglisemisi sayfasında anlatılan pompalar da yardımcı olur.

Evet ve yakınların korkusu aile hayatını gerebilir. Diyabetli yetişkinlerin yakınlarının çoğu, en azından zaman zaman, hipoglisemi riski konusunda çok endişelidir [16]. Yoğun endişe, diyabetle ilgili daha fazla aile tartışmasıyla ve yardım etmek isteyen yakının hayal kırıklığıyla ilişkilidir [16]. Hipoglisemiyi artık hissetmeyen hastaların yakınları, onları gözetmek için kendi hayatlarını kısıtlayabilir ve bu yüzden bazen sağlıklarını ihmal edebilir [17]. Tip 1 diyabetli çocukların ebeveynlerinde korku, çocukla birlikte yaşanan ağır bir hipoglisemiden sonra en yüksek düzeydedir ve iyi oluşlarını etkileyebilir [4] [18].

Aile üyeleri bölünmüş uykuyu, gergin ilişkileri ve kimsenin karşılamadığı bir bilgi ve destek ihtiyacını anlatır [15]. Sizi kafası karışık veya bilinci kapalı halde bulan eşiniz bu korkuyu uzun süre taşıyabilir [17]. Bu nedenle onunla açıkça konuşun, bir sonraki kontrole yanınızda götürün ve glukagonu nasıl kullanacağını öğretin. Sağlık ekibiyle birlikte yapılan hipoglisemi konuşmaları ailenin yükünü azaltabilir [7].

Hipoglisemi korkusu tedavi edilebilir ve psikolojik terapi yardımcı olur. Bilişsel davranışçı terapi ve kan şekeri değerlerini, özellikle hipoglisemiyi tanıma eğitimi korkuyu azaltabilir ve diyabetinize daha iyi bakmanıza yardımcı olabilir [1]. Hipoglisemiyi artık hissetmeyen hastaların, hipoglisemiden kaçınmalarını engelleyen inançlarını değiştirmelerine yardımcı olan yaklaşımlar vardır [19]. Çocuklar için programlar hala geliştirilme aşamasındadır, ancak ebeveynlerinde bir grup programı korkuyu ve stresi azaltabilir [4] [18].

Anket yüksek düzeyde korku gösterirse doktorunuz sizi bu soruna yönelik eğitimli bir uzmana yönlendirir [6]. Korku ve hipoglisemi farkındalığının kaybı sıklıkla birlikte görülür, bu yüzden birine iyi gelen şey çoğu zaman diğerine de iyi gelir [6] [20]. Tip 1 diyabetin ruhsal etkileri sayfası diğer destek biçimlerini de anlatır.

Evet, ancak etkisi küçük ile orta düzeydedir. Gerçek zamanlı sensör, sensöre bağlı pompa ve AID pompası özellikle hipoglisemiyle ilgili kaygıları azaltır [21]. Sensör, hipoglisemilerle başa çıkabileceğinize olan güveni artırır ve diyabetle ilgili duygusal sıkıntıyı azaltır [22]. Sensöründen memnun olan hastaların hipoglisemi korkusu daha azdır [22].

Teknoloji psikolojik terapinin yerini tutmaz. Tip 1 diyabetli yetişkinlerin yaklaşık beşte biri, neredeyse hepsi sensör kullansa da hala yılda en az bir ağır hipoglisemi geçirir [23]. Ağır hipoglisemiler devam ediyorsa korku haklıdır, ancak çözüm bilerek yüksek tutulan kan şekeri değil, sağlık ekibiyle hazırlanan bir önleme planıdır.

Konuşma doğrudan ve örneklerle yapıldığında daha çok yardımcı olur. Yalnızca korktuğunuzu değil, korku yüzünden ne yaptığınızı söyleyin. Örneğin bilerek yüksek kan şekeriyle yatıp yatmadığınızı veya akşam düzeltmelerinden ya da koşudan vazgeçip vazgeçmediğinizi söyleyin [8]. Size önerilmezse hipoglisemi korkusu anketini isteyin [5].

Hipoglisemi riski yüksek olan hastalarda korkunun değerlendirilmesi, en az yılda bir kez, rutin kontrolün bir parçasıdır [6]. Sağlık ekibi sizi suçlamaz, glisemik hedeflerinizi ve teknolojinizi ayarlamanıza yardımcı olur. Gerekirse sizi diyabet konusunda deneyimli bir psikoloğa yönlendirebilir [6] [8]. Kontrole eşinizle birlikte de gelin, çünkü onun korkusu da önemlidir [7].