Kalkulator ryzyka postu w ramadanie u dorosłych z cukrzycą

Długi post zmienia godziny posiłków i leczenia, dlatego glikemia może spadać lub rosnąć bardziej niż w pozostałej części roku [2]. Pacjenci z cukrzycą, którzy poszczą, mają większe ryzyko hipoglikemii, odwodnienia, hiperglikemii i kwasicy ketonowej [2]. W czasie ramadanu post trwa miesiąc, a każdego dnia od świtu do zachodu słońca nie ma jedzenia ani wody [2].

Ryzyko bardzo różni się u poszczególnych pacjentów, zależnie od typu cukrzycy, leczenia i powikłań [1] [2]. Hipoglikemia występuje częściej u pacjentów leczonych insuliną lub pochodną sulfonylomocznika niż u leczonych innymi lekami przeciwcukrzycowymi [2]. Około połowa hipoglikemii występuje w ostatnich godzinach postu, dlatego warto wtedy unikać intensywnego wysiłku fizycznego [2]. Posiłek kończący post często zawiera dużo węglowodanów, cukru i tłuszczu, a po nim glikemia może mocno wzrosnąć [2].

Wynik sumuje punkty przyznane za 14 elementów związanych z cukrzycą, leczeniem, powikłaniami i sposobem przestrzegania postu [1]. Sześć sytuacji otrzymuje po 6,5 pkt i samodzielnie prowadzi do dużego ryzyka [1]. Są to ciąża, nieświadomość hipoglikemii, niestabilna choroba sercowo-naczyniowa, zaawansowana przewlekła choroba nerek, zaburzenia pamięci i myślenia oraz zaawansowana kruchość [1]. Używanie sensora glukozy obniża wynik o pół punktu, a brak edukacji przed postem podnosi go o jeden punkt [1].

Suma najwyżej 3 pkt oznacza małe ryzyko, a post jest prawdopodobnie bezpieczny, jeśli leczenie zostanie wcześniej sprawdzone, a glikemia będzie uważnie badana [1]. Suma od 3,5 do 6 pkt oznacza ryzyko umiarkowane, więc bezpieczeństwo postu jest niepewne, a leczenie trzeba dostosować i często badać glikemię [1]. Suma powyżej 6 pkt oznacza duże ryzyko, a post nie jest bezpieczny [1]. Zasady religijne zwalniają z postu pacjentów z dużym ryzykiem [1]. Kalkulator przypisuje sumę 3,25 pkt do ryzyka umiarkowanego, ponieważ ta wartość nie mieści się w opublikowanych kategoriach.

Rozmowa o poście z lekarzem najlepiej odbywa się 6–8 tygodni przed ramadanem, ponieważ niektóre elementy wyniku mogą się poprawić [2] [3]. Wtedy ustala się dawki insuliny lub innych leków, godziny badania glikemii i posiłki [2] [3]. Na długie dni postu preferuje się leki o małym ryzyku hipoglikemii [2].

Post należy natychmiast przerwać, jeśli glikemia spadnie poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l) [3]. Post przerywa się również, jeśli glikemia przekroczy 300 mg/dl (16,7 mmol/l) lub jeśli pojawią się objawy hipoglikemii albo ostra choroba [3]. Jeśli glikemia wynosi od 70 do 90 mg/dl (3,9–5,0 mmol/l), trzeba ją zbadać ponownie najpóźniej po godzinie [3]. Badanie glikemii i wstrzyknięcia insuliny nie przerywają postu, więc glikemię należy badać tak często, jak trzeba [3].

Wynik opracowano dla pacjentów z każdym typem cukrzycy, a jego poprzednią wersję sprawdzono u dorosłych w kilku krajach [1] [4]. Pacjenci zaliczeni do dużego ryzyka częściej mieli w czasie postu hipoglikemie i hiperglikemie [4]. Dla dzieci i nastolatków z cukrzycą nie ma jeszcze sprawdzonego wyniku ryzyka, dlatego kalkulator stosuje się dopiero od 18. roku życia [5]. Przygotowaniem dziecka lub nastolatka z cukrzycą do postu zajmuje się pediatryczny zespół diabetologiczny, poprzez poradnictwo i edukację [5].

Wynik może być wskazówką także przy innych postach bez jedzenia i wody w ciągu dnia, chociaż ich ryzyko może być inne [2]. Wynik nie dotyczy postów pokarmowych, takich jak post chrześcijański, w którym rezygnuje się z niektórych pokarmów, na przykład z produktów pochodzenia zwierzęcego. Wynik jest tylko wskazówką, a decyzję o poście i plan leczenia ustala się wspólnie z lekarzem.