Τι κάνεις μετά από μια υπογλυκαιμία

Ο εγκέφαλος χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να ανακάμψει απ' ό,τι η γλυκόζη. Κατά τη διάρκεια του υπογλυκαιμικού επεισοδίου ο εγκέφαλος λειτούργησε με λιγότερα καύσιμα. Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα ενεργοποιήθηκε έντονα, όπως και η έκκριση αδρεναλίνης από τα επινεφρίδια. Και τα δύο αφήνουν ίχνη για μερικές ώρες.

Το φαινόμενο έχει μετρηθεί πειραματικά. Ο χρόνος αντίδρασης παραμένει διαταραγμένος για άλλα 40–75 λεπτά αφού η γλυκόζη επανέλθει στο φυσιολογικό [1]. Η διάρκεια της ανάκαμψης διαφέρει πολύ από ασθενή σε ασθενή. Τα συνηθισμένα συμπτώματα είναι πονοκέφαλος, κούραση, δυσκολία συγκέντρωσης και αίσθημα εξάντλησης [2]. Δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι βρίσκεσαι ακόμη σε υπογλυκαιμία και δεν αντιμετωπίζονται αυτόματα με μια ακόμη διόρθωση με υδατάνθρακες. Μέτρησε τη γλυκόζη σου και έπειτα δώσε στον εαυτό σου χρόνο να ανακάμψει.

Ναι, συμβαίνει συχνά. Περίπου το ένα τρίτο των υπογλυκαιμιών ακολουθείται μέσα σε δύο ώρες από γλυκόζη πάνω από 180 mg/dL (10,0 mmol/L) [3]. Τις περισσότερες φορές είτε έφαγες περισσότερο απ' όσο χρειαζόταν είτε δεν περίμενες τα 15 λεπτά πριν πάρεις κάτι ακόμη [4]. Ο αισθητήρας, που καθυστερεί, ενισχύει την ψευδή εντύπωση ότι δεν συνέβη τίποτα [5].

Η συνέπεια δεν είναι μόνο μια υψηλή γλυκόζη. Συχνά ακολουθούν μια διόρθωση με ινσουλίνη και έπειτα μια νέα υπογλυκαιμία, οπότε η μέρα γίνεται τραμπάλα [3]. Η σωστή ποσότητα υδατανθράκων και η υπομονή να περιμένεις τα 15 λεπτά λύνουν το πρόβλημα καλύτερα από οποιαδήποτε μεταγενέστερη προσαρμογή [4].

Τις πρώτες ώρες δεν κάνεις καμία διόρθωση. Περιμένεις, μετράς τη γλυκόζη και αφήνεις την ινσουλίνη που υπάρχει ήδη στον οργανισμό να δράσει. Μια υψηλή γλυκόζη για λίγες ώρες, ως μεμονωμένο γεγονός, δεν προκαλεί μακροπρόθεσμη βλάβη.

Το συνηθισμένο λάθος είναι η άμεση διόρθωση με ινσουλίνη, πάνω σε ινσουλίνη που είναι ακόμη ενεργή. Το αποτέλεσμα είναι μια δεύτερη υπογλυκαιμία, που μπορεί να είναι βαθύτερη και πιο δύσκολο να την αντιληφθείς από την πρώτη [6]. Σημείωσε το επεισόδιο, ώστε την επόμενη φορά να χρησιμοποιήσεις πιο κατάλληλη ποσότητα υδατανθράκων.

Εξαρτάται από το πόσο έχει απομείνει από τη δράση της ινσουλίνης και από το πότε είναι το επόμενο γεύμα. Αν η ινσουλίνη ταχείας δράσης είναι ακόμη ενεργή ή το επόμενο γεύμα απέχει πολύ, ένα σνακ με υδατάνθρακες βραδείας απορρόφησης βοηθά στην πρόληψη ενός δεύτερου επεισοδίου [7]. Να προσέχεις πάντα τον κίνδυνο που φέρνει η ινσουλίνη που παραμένει ενεργή.

Αν το γεύμα έρχεται σύντομα, το σνακ δεν χρειάζεται, γιατί συχνά συνοδεύεται από υψηλότερη γλυκόζη αργότερα. Ο κανόνας δεν είναι καθολικός, εξαρτάται από τη στιγμή. Επιπλέον, ένα σνακ που τρώγεται συστηματικά μετά από κάθε υπογλυκαιμία οδηγεί με τον καιρό σε αύξηση βάρους, χωρίς να λύνει την αιτία.

Σημειώνεις τέσσερα πράγματα: την ώρα, την τιμή που μέτρησες, τι έκανες πριν και πώς το διόρθωσες. Πρόσθεσε μια σύντομη παρατήρηση για το γεύμα, τη σωματική δραστηριότητα και την ινσουλίνη που χορηγήθηκε τις προηγούμενες ώρες [8].

Αυτές οι σημειώσεις αξίζουν πολύ περισσότερο από τη μνήμη σου. Στον επόμενο έλεγχο ο γιατρός χρειάζεται μοτίβα, όχι μια γενική εντύπωση. Πολλές εφαρμογές και σύγχρονες αντλίες ινσουλίνης καταγράφουν αυτόματα μέρος των δεδομένων, αλλά το πλαίσιο μπορείς να το προσθέσεις μόνο εσύ [9].

Ψάχνεις την αναντιστοιχία ανάμεσα στην ινσουλίνη και στην ανάγκη της στιγμής [8]. Οι χρήσιμες ερωτήσεις δεν είναι πολλές:

• Η δόση ινσουλίνης — αν χορήγησες περισσότερη από το συνηθισμένο.
• Το γεύμα — αν έφαγες λιγότερο.
• Η σωματική δραστηριότητα — αν κινήθηκες περισσότερο από το συνηθισμένο.
• Το αλκοόλ — αν ήπιες αλκοολούχα ποτά.
• Το σημείο της ένεσης — αν χορήγησες τη δόση σε άλλο σημείο.

Λάβε υπόψη και τη στιγμή που εμφανίστηκε η υπογλυκαιμία. Μια υπογλυκαιμία δύο ώρες μετά το γεύμα δείχνει συνήθως υπερβολική δόση γεύματος. Μια υπογλυκαιμία που εμφανίζεται τη νύχτα ή πριν από τα γεύματα σχετίζεται περισσότερο με υπερβολική δόση βασικής ινσουλίνης. Αυτή η διαφορά κατευθύνει όλη την προσαρμογή που ακολουθεί [8].

Αμέσως μετά από κάθε σοβαρό επεισόδιο, ιδίως αν χρειάστηκε γλυκαγόνη. Ενημερώνεις την ομάδα και μετά από κάθε επεισόδιο κάτω από 54 mg/dL (3,0 mmol/L) ή αν ένα επεισόδιο εμφανίστηκε χωρίς καμία εξήγηση.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μην περιμένεις το επόμενο ραντεβού. Ένα μόνο επεισόδιο επιπέδου 2 ή επιπέδου 3 αρκεί για να επανεκτιμηθεί το θεραπευτικό σχέδιο [4]. Τότε χρειάζονται αλλαγή του θεραπευτικού σχεδίου, δομημένη εκπαίδευση και μεγαλύτερη αξιοποίηση της τεχνολογίας [4] [10]. Μια έγκαιρη προσαρμογή αποτρέπει την επανάληψη των υπογλυκαιμικών επεισοδίων.

Δεν υπάρχει αριθμός που να ισχύει για όλους, υπάρχει όμως ένα μέτρο. Για τους περισσότερους ενήλικες, ο χρόνος κάτω από 70 mg/dL (3,9 mmol/L) δεν πρέπει να ξεπερνά το 4% της ημέρας, δηλαδή περίπου μία ώρα. Κάτω από 54 mg/dL (3,0 mmol/L) το όριο είναι 1%, δηλαδή περίπου ένα τέταρτο [11].

Στην πράξη, καθημερινά ήπια επεισόδια ή δύο νυχτερινά επεισόδια την εβδομάδα είναι σαφές σήμα ότι η θεραπεία χρειάζεται προσαρμογή. Ένα μόνο σοβαρό υπογλυκαιμικό επεισόδιο ή επεισόδιο κάτω από 54 mg/dL (3,0 mmol/L) αρκεί για να επανεκτιμηθεί η θεραπεία σου [4]. Μην ξεχνάς ότι ο αριθμός μετράει λιγότερο από το μοτίβο με το οποίο εμφανίζονται τα υπογλυκαιμικά επεισόδια.

Όχι αμέσως. Η υψηλή γλυκόζη που ακολουθεί τη διόρθωση μιας υπογλυκαιμίας συνήθως πέφτει μόνη της, καθώς η ινσουλίνη που χορηγήθηκε νωρίτερα συνεχίζει να δρα. Μια διόρθωση που προστίθεται τώρα επικαλύπτεται με την ενεργή ινσουλίνη που υπάρχει ήδη.

Αν η γλυκόζη παραμείνει υψηλή μετά από μερικές ώρες και η ινσουλίνη ταχείας δράσης έχει σαφώς ολοκληρώσει τη δράση της, η διόρθωση γίνεται λογική. Έλεγχε πάντα την ενεργή ινσουλίνη. Μην ξεχνάς ότι η τιμή που δείχνει η αντλία ή μια εφαρμογή εξαρτάται από τη διάρκεια δράσης της ινσουλίνης που έχει ρυθμιστεί στη συσκευή. Μια διάρκεια ρυθμισμένη πολύ σύντομη δείχνει λιγότερη ενεργή ινσουλίνη απ' όση υπάρχει στην πραγματικότητα [12]. Η επικάλυψη των διορθώσεων είναι μία από τις συχνές αιτίες υπογλυκαιμιών χωρίς φανερή εξήγηση [12].

Όχι αμέσως. Περίμενε μέχρι η γλυκόζη να αυξηθεί πάνω από 70 mg/dL (3,9 mmol/L) και, επιπλέον, μέχρι να νιώσεις εντελώς καλά. Η προσοχή και ο χρόνος αντίδρασης επανέρχονται πιο αργά από τη γλυκόζη [1].

Για δραστηριότητες με κίνδυνο, όπως η οδήγηση, η κολύμβηση ή η εργασία σε ύψος, περίμενε τουλάχιστον 45 λεπτά αφού η μετρημένη γλυκόζη επιστρέψει στο φυσιολογικό [1] [13]. Μην ξεκινάς να οδηγείς με γλυκόζη κάτω από 90 mg/dL (5,0 mmol/L), γιατί μπορεί να αλλάξει πολύ στα πρώτα 20 λεπτά της διαδρομής [14]. Για τις συνηθισμένες δραστηριότητες αρκεί να νιώθεις καλά και να έχεις σταθερή τιμή. Αν ακολουθεί σωματική άσκηση, ανάβαλέ την ή μείωσε την έντασή της.