Προσαρμογή των δόσεων ινσουλίνης για την πρόληψη της υπογλυκαιμίας

Εξαρτάται από την ώρα του υπογλυκαιμικού επεισοδίου. Μια πολύ μεγάλη δόση βασικής ινσουλίνης αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας τη νύχτα, το πρωί με άδειο στομάχι και μερικές φορές ανάμεσα στα γεύματα. Μια πολύ μεγάλη δόση γεύματος προκαλεί υπογλυκαιμίες δύο ή τρεις ώρες αφού φας [1].

Οι επαναλαμβανόμενες διορθώσεις είναι η τρίτη αιτία, η πιο εύκολη να σου ξεφύγει. Οι διορθωτικές δόσεις αθροίζονται η μία πάνω στην άλλη, και η συνολική τους δράση εμφανίζεται μερικές φορές αργότερα [2]. Η ώρα που εμφανίζεται η υπογλυκαιμία είναι η καλύτερη ένδειξη για τη δόση που πρέπει να αλλάξει.

Από ένα χαρακτηριστικό μοτίβο. Η γλυκαιμία πέφτει τη νύχτα ή τρεις ώρες μετά από ένα γεύμα, χωρίς προφανή αιτία. Νιώθεις την ανάγκη να φας για να μην πέσεις σε υπογλυκαιμία, και αν παραλείψεις ένα γεύμα, η γλυκαιμία πέφτει από μόνη της χωρίς να σταματά.

Ο έλεγχος γίνεται μαζί με τον γιατρό, με μια περίοδο νηστείας υπό παρακολούθηση ή με την προσεκτική ανάγνωση των αναφορών του αισθητήρα [3]. Μια σωστή δόση βασικής ινσουλίνης κρατά τη γλυκαιμία σχεδόν επίπεδη όταν δεν τρως και δεν γυμνάζεσαι, και κατά τον ύπνο [1]. Αν η καμπύλη πέφτει σταθερά, η δόση βασικής ινσουλίνης ίσως είναι πολύ μεγάλη.

Είναι η ποσότητα ινσουλίνης που έχει απομείνει από μια προηγούμενη χορήγηση και εξακολουθεί να δρα. Ένα ταχείας δράσης ανάλογο ινσουλίνης δρα γενικά τρεις έως πέντε ώρες, με κορύφωση της δράσης μέσα στις δύο πρώτες ώρες [4]. Οι αντλίες ινσουλίνης και πολλές εφαρμογές μπορούν να δείχνουν αυτή την ποσότητα, αν είναι σωστά ρυθμισμένες [5].

Είναι ένας πολύ χρήσιμος αριθμός όταν σκέφτεσαι μια διόρθωση. Αν η ενεργή ινσουλίνη είναι υψηλή, θυμήσου ότι μια νέα διόρθωση προστίθεται πάνω της. Αν την αγνοείς, αυτό μπορεί να εξηγήσει πολλές υπογλυκαιμίες που φαίνονται να μην έχουν αιτία [5].

Οι δράσεις τους επικαλύπτονται, όπως δείχνει το παρακάτω σχήμα. Κάθε διόρθωση δρα για αρκετές ώρες. Η επίδρασή της στη γλυκαιμία φαίνεται μερικές φορές αργά, και τότε έρχεται ο πειρασμός να χορηγηθεί ακόμη μια μικρή δόση ινσουλίνης. Στο τέλος, στον οργανισμό μπορεί να συσσωρευτεί 2–3 φορές περισσότερη ινσουλίνη από την πραγματική ανάγκη εκείνης της στιγμής.

Το αποτέλεσμα εμφανίζεται συνήθως λίγες ώρες αργότερα, ως μια γρήγορη πτώση της γλυκαιμίας που σταματά δύσκολα [2]. Ο πρακτικός κανόνας ασφάλειας είναι να περιμένεις τη σχεδόν πλήρη δράση μιας διόρθωσης πριν κάνεις την επόμενη. Τα αυτοματοποιημένα συστήματα κάνουν μόνα τους αυτόν τον υπολογισμό, κάτι που εξηγεί μέρος της προστασίας τους από την υπογλυκαιμία [6].

Ναι. Αυτή η αναλογία σου λέει πόσα γραμμάρια υδατανθράκων καλύπτει μία μονάδα ινσουλίνης. Αν η τιμή που χρησιμοποιείς δίνει υπερβολική ινσουλίνη για το γεύμα, η γλυκαιμία πέφτει δύο ή τρεις ώρες αφού φας [1].

Το μοτίβο αναγνωρίζεται εύκολα, γιατί εμφανίζεται στο ίδιο γεύμα, ξανά και ξανά. Η αναλογία μπορεί να διαφέρει το πρωί από το βράδυ και αλλάζει με τον χρόνο, ιδίως στα παιδιά και στους εφήβους [7]. Αλλάζει μαζί με τον γιατρό, με βάση την παρατήρηση αρκετών ημερών [8].

Ναι. Ο παράγοντας ευαισθησίας δείχνει πόσο ρίχνει τη γλυκαιμία μία μονάδα ινσουλίνης. Αν η τιμή που χρησιμοποιείς είναι χαμηλότερη από την πραγματική, κάθε διόρθωση θα περιέχει υπερβολική ινσουλίνη [9].

Η επίδραση φαίνεται μετά τις διορθώσεις, όχι μετά τα γεύματα. Η ευαισθησία στην ινσουλίνη αλλάζει με το σωματικό βάρος, τη σωματική δραστηριότητα και την ηλικία [7] [8]. Γι' αυτό ο αριθμός αυτός ελέγχεται ξανά περιοδικά, όπως και η αναλογία ινσουλίνης προς υδατάνθρακες για τα γεύματα.

Ναι, περισσότερο από όσο περιμένουν οι περισσότεροι ασθενείς. Η απορρόφηση είναι η ταχύτερη από την κοιλιά, πιο αργή από το μπράτσο και η πιο αργή από τον μηρό και τον γλουτό. Μια ένεση που καταλήγει κατά λάθος στον μυ απορροφάται πολύ γρηγορότερα και αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας [10].

Το δεύτερο πρόβλημα είναι οι περιοχές που παχαίνουν από λίπος και εμφανίζονται εκεί όπου κάνεις πάντα ένεση στο ίδιο σημείο. Η απορρόφηση από τα οζίδια λιποϋπερτροφίας είναι απρόβλεπτη, άλλοτε πολύ αργή και άλλοτε απότομη [11]. Αυτά τα οζίδια υπάρχουν σχεδόν στα δύο τρίτα των ασθενών που χρησιμοποιούν ινσουλίνη κάθε μέρα [12]. Οι ανεξήγητες υπογλυκαιμίες είναι πολύ συχνότερες σε όσους έχουν οζίδια λιποϋπερτροφίας [13].

Σε προστατεύουν μερικά απλά μέτρα:

• Η σωστή εναλλαγή των σημείων ένεσης, που είναι ο ισχυρότερος προστατευτικός παράγοντας [12].
• Μια καινούρια βελόνα σε κάθε ένεση, γιατί η επαναχρησιμοποίηση της ίδιας βελόνας αυξάνει επίσης τον κίνδυνο [12].
• Οι κοντές βελόνες των 4 mm, που μειώνουν την πιθανότητα ένεσης στον μυ [11].
• Ο έλεγχος των σημείων ένεσης στις επισκέψεις, τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο [11].

Συγκεντρώνεις τις πληροφορίες και τις συζητάς με τον γιατρό. Ένα μοτίβο σημαίνει τουλάχιστον 2–3 παρόμοιες μέρες, την ίδια ώρα, χωρίς προφανή προσωρινή αιτία. Σημείωσε την ώρα, την τιμή, το προηγούμενο γεύμα και τη σωματική δραστηριότητα εκείνης της μέρας [14].

Τα μοτίβα έχουν σχεδόν πάντα μια απλή λύση, εδώ πιθανότατα μια μικρή μείωση της δόσης που δρα σε εκείνο το χρονικό διάστημα [15]. Η αλλαγή γίνεται σε ένα μόνο βήμα και παρακολουθείται για λίγες μέρες. Αν αλλάξουν πολλές δόσεις μαζί, το αποτέλεσμα δεν μπορεί να ερμηνευτεί.

Ο γιατρός που σε παρακολουθεί, μαζί με εσένα. Ο γιατρός ορίζει τις δόσεις, το θεραπευτικό σχήμα και τους κανόνες προσαρμογής που μπορείς να εφαρμόζεις με δική σου πρωτοβουλία ανάμεσα στους ελέγχους [11]. Καλό είναι οι κανόνες αυτοί να είναι γραπτοί, εξατομικευμένοι και δεμένοι με σαφείς καταστάσεις.

Υπάρχει μία καθολική εξαίρεση, η στιγμή που η γλυκαιμία πέφτει. Τότε παίρνεις αμέσως υδατάνθρακες ταχείας απορρόφησης [14]. Η μόνιμη προσαρμογή μιας δόσης παραμένει όμως ιατρική απόφαση, γιατί μια αλλαγή με δική σου πρωτοβουλία μπορεί να διορθώσει μία ώρα και να χαλάσει την υπόλοιπη μέρα.

Η απόφαση αυτή παίρνεται μαζί με τον γιατρό. Η τάξη μεγέθους που χρησιμοποιείται συχνά στην πράξη είναι μια μικρή μείωση, περίπου 10–20% της σχετικής δόσης. Αλλάζει μόνο μία δόση ινσουλίνης, συνήθως εκείνη που αντιστοιχεί στην ώρα του επεισοδίου. Μετά από κάθε προσαρμογή παρακολούθησε το αποτέλεσμα για λίγες μέρες και μετά συζήτησέ το με τον γιατρό σου, ώστε το επόμενο βήμα να είναι όσο πιο σωστό γίνεται.

Σε ένα ήπιο, μεμονωμένο επεισόδιο μετράει πρώτα η αιτία του [11]. Αν είναι σαφής, για παράδειγμα μια ασυνήθιστη σωματική προσπάθεια, συνήθως δεν χρειάζεται αλλαγή της δόσης. Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο όμως απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση. Ένα μόνο επεισόδιο επιπέδου 2 ή 3 αρκεί για να επαναξιολογηθεί το θεραπευτικό σχέδιο [14].