Pompy insulinowe z drenem zewnętrznym

Pompa z drenem zewnętrznym to małe urządzenie elektroniczne, wielkości mniej więcej niedużego telefonu, które nosisz poza ciałem. W środku znajduje się zbiornik z insuliną szybko działającą, wypychaną bez przerwy, w bardzo małych ilościach, przez cienką i elastyczną rurkę [1]. Rurka kończy się miękką kaniulą, umieszczoną podskórnie, przez którą insulina trafia pod skórę [2].

Nazwa „z drenem zewnętrznym” opisuje dokładnie wygląd tego systemu. Korpus pompy znajduje się w kieszeni albo przypięty do ubrania. Stamtąd cienka rurka (z teflonu) biegnie do ciała i kończy się elementem przyklejonym do skóry, nazywanym kaniulą [1]. To najstarszy i najlepiej znany rodzaj pompy. Niektóre pompy przykleja się też wprost do skóry, bez żadnego drenu zewnętrznego, ale to inny rodzaj pompy [3].

Dren to w istocie droga, jaką insulina pokonuje od zbiornika w korpusie pompy do kaniuli umieszczonej podskórnie [2]. Gdy silnik pompy wypycha insulinę ze zbiornika, przesuwa się ona drenem i w końcu trafia do tkanki podskórnej, przez kaniulę [4]. Bez drenu korpus pompy nie mógłby leżeć w kieszeni ani być przypięty do ubrania, w oddaleniu od miejsca założenia kaniuli [1].

Dren daje swobodę umieszczenia pompy tam, gdzie Ci wygodnie, podczas gdy kaniula zostaje na przykład na brzuchu albo na udzie [2]. Na końcu dren ma złącze, które przyłącza się do kaniuli umocowanej na skórze. Pompa, dren i kaniula działają więc jako jedna całość [5].

Tak, długość dobierasz przy wyborze zestawu infuzyjnego [5]. Dren dostępny jest w kilku długościach, zwykle od około 30 do 110 cm, a część producentów oferuje wersje jeszcze krótsze albo dłuższe [6].

Krótki dren leży schludniej i mniej zwisa, jeśli nosisz pompę blisko miejsca założenia kaniuli, na przykład przy pasku spodni. Długi dren pomaga, gdy trzymasz pompę w kieszeni, a kaniula jest umieszczona dalej. W praktyce dopasowujesz długość do miejsca, w którym lubisz nosić pompę. Wyżsi pacjenci częściej wolą dłuższe dreny [5].

Korpus pompy musi znajdować się dostatecznie blisko, żeby dren sięgnął kaniuli. Zwykle nosisz pompę przypiętą do paska albo do pasa spodni, albo w kieszeni spodni czy koszuli. Inni pacjenci wsuwają ją do biustonosza albo trzymają w opasce na ramię lub udo [1] [2].

Większość pomp ma klips, a poza tym istnieją etui, saszetki i elastyczne opaski przeznaczone do sportu, na sen albo do ubrań bez kieszeni [1]. Pompa jest dostatecznie umocowana, jeśli zostaje na miejscu, gdy się schylasz albo gwałtowniej poruszasz, a dren pozostaje luźny między pompą a kaniulą [6]. Warto wybrać miejsce wygodne dla Ciebie, łatwo dostępne, gdy trzeba użyć przycisków pompy [2].

Zbiornik pompy z drenem ma zwykle pojemność od 180 do 300 jednostek insuliny [2]. Pompy z drenem mają na ogół większe zbiorniki niż pompy naklejane, które przykleja się do skóry i które z reguły zatrzymują się na 200 jednostkach [7].

Większy zbiornik oznacza, że insulina w pompie starcza na dłużej. W praktyce zbiornika nie dopełnia się w trakcie, tylko wymienia na nowy, zwykle razem z zestawem infuzyjnym. Dlatego ma znaczenie, żeby zbiornik mieścił dość insuliny na dwa–trzy dni używania zestawu infuzyjnego [1] [5]. To, na jak długo starcza zbiornik, zależy więc od Twojego dobowego zapotrzebowania na insulinę, bo kto zużywa jej więcej, ten szybciej opróżnia zbiornik [2].

Tak. Dren znajduje się między pompą a ciałem, więc od czasu do czasu może o coś zaczepić. Zahacza o klamki drzwi, uchwyty szuflad, pas bezpieczeństwa albo nawet o ubranie przy gwałtownym ruchu. Mocne szarpnięcie jest nieprzyjemne i może pociągnąć kaniulę, a przypadkowe pociągnięcie drenu to jeden z częściej spotykanych problemów w codziennym życiu [6]. Całkowite oderwanie kaniuli zdarza się rzadziej niż samo pociągnięcie drenu, ale nie można go wykluczyć.

Jest kilka sposobów, którymi możesz zmniejszyć ryzyko zaczepienia drenu o różne przedmioty. Nadmiar drenu możesz wsunąć pod pasek spodni albo do kieszeni. Możesz też poprowadzić dren możliwie najbardziej pod ubraniem [2]. Jeśli zaczepienie pociągnie za zestaw, obejrzyj kaniulę, zanim będziesz go dalej używać. Plaster mocujący powinien przylegać całą powierzchnią, bez odstających rogów. Na skórze nie powinno pojawić się ani insuliny, ani krwi. W razie wątpliwości załóż nowy zestaw w innym miejscu [8].

Tak, w drenie mogą pojawić się małe pęcherzyki powietrza i zdarza się to często [9]. Powstają zwykle wtedy, gdy insulina ogrzewa się z temperatury przechowywania w lodówce do temperatury ciała. Zimna insulina może zawierać rozpuszczone powietrze, które wraz ze wzrostem temperatury wydziela się w postaci małych pęcherzyków [5]. Czasem pojawiają się też wtedy, gdy dren od początku nie został całkowicie wypełniony insuliną [9]. Każdy odcinek drenu wypełniony powietrzem to odcinek bez insuliny, więc duży pęcherzyk może oznaczać, że nie otrzymujesz całej potrzebnej insuliny [5].

W ankiecie internetowej z Kanady, na którą odpowiedziało 115 dorosłych z cukrzycą typu 1 leczonych pompą, 46% podało, że miało pęcherzyki powietrza w drenie [10]. Praktycznym nawykiem jest napełnianie zbiornika wyłącznie insuliną, która osiągnęła już temperaturę pokojową. Potem napełniasz dren, aż insulina wypłynie z drugiego końca. Przy napełnianiu zestawu, a potem za każdym razem, gdy bierzesz pompę do ręki, na przykład przed posiłkami, sprawdzaj, czy w drenie nie pojawiły się pęcherzyki powietrza [9]. Jeśli zobaczysz duży pęcherzyk, najpierw odłącz zestaw infuzyjny od ciała, a dopiero potem usuń pęcherzyk, dalej napełniając dren [5].

Pompy z drenem są bardzo rozpowszechnione. To najstarszy rodzaj pompy, dostępny od dziesięcioleci, a większość używanych dziś pomp insulinowych to właśnie pompy z drenem zewnętrznym [2]. Leczenie pompą, niezależnie od jej rodzaju, stosuje się u osób z cukrzycą typu 1 coraz częściej. W pediatrycznych rejestrach cukrzycy z Europy, Stanów Zjednoczonych i Australii odsetek dzieci i młodzieży leczonych pompą wzrósł z 42,9% w 2013 roku do 60,2% w 2022 roku [11]. W ostatnich latach z pompy korzysta też część pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy wymagają leczenia insuliną [12].

Pompy bez drenu, przyklejane do skóry, stają się coraz popularniejsze, ale model z drenem pozostaje najczęściej używany i najlepiej znany zespołom leczącym [3]. Leczenie pompą, zwłaszcza w postaci systemów automatycznych, zaleca się wszystkim osobom z cukrzycą typu 1, które mogą z niego bezpiecznie korzystać [13]. Mając najdłuższą historię, daje Ci szeroki wybór pomp z drenem i zestawów infuzyjnych [2] [6].

Do zalet pompy z drenem zewnętrznym należą:

• większy zbiornik insuliny — pozwala dłużej pracować bez wymiany [2];
• szeroki wybór zestawów infuzyjnych, o różnych długościach [6];
• przyciski albo ekran na samym urządzeniu — dzięki czemu do sterowania pompą nie potrzebujesz innego urządzenia [2].

Poza tym możesz odłączyć pompę od kaniuli, dokładniej od drenu, gdy chcesz ją zdjąć na ograniczony czas [1]. Przerwa nie powinna przekraczać godziny, jak pokazuje rycina poniżej.

Pompa z drenem współpracuje z większą liczbą systemów automatycznych, które w codziennej praktyce dały lepsze wyrównanie metaboliczne [14]. Jest zwykle lepiej znana zespołom leczącym, więc łatwiej o wsparcie medyczne. Zbiornik, dren i kaniula to osobne części. Jeśli któraś z nich sprawia problem, możesz wymienić tylko to, o czym wiesz na pewno, że przestało działać prawidłowo, a nie całe urządzenie [2]. Koszty w dłuższej perspektywie są zwykle niższe przy pompie z drenem niż przy modelu o podobnych możliwościach, ale bez drenu zewnętrznego. Koszt i sposób refundacji pozostają czynnikami, które w praktyce najczęściej decydują o tym, jaką pompę otrzymasz [15].

Główną wadą jest sam dren, który jest widoczny, może zaczepiać i wymaga własnej drogi pod ubraniem [2] [6]. Dochodzi do tego pompa, na ogół większa. Poza tym nosisz przy sobie osobne urządzenie, które trzeba przypiąć albo trzymać w kieszeni. Niektórym wydaje się nieporęczne albo niewygodne przy pewnych ubraniach, przy uprawianiu sportu albo w czasie snu [1] [3]. Dren może się zatkać, przerywając tym samym podawanie insuliny, a alarm niedrożności nie zawsze włącza się w porę albo nie włącza się wcale [2] [6] [16].

Dlatego, jeśli glikemia pozostaje wysoka po korekcie podanej pompą, powtórz korektę penem, w dawce ustalonej w Twoim planie leczenia. Potem wymień zestaw infuzyjny razem ze zbiornikiem i sprawdź ciała ketonowe we krwi (kwaśne substancje powstające przy braku insuliny). Przy stężeniu ciał ketonowych poniżej 1,5 mmol/l nawadniasz się, korygujesz i sprawdzasz ponownie po dwóch godzinach. Między 1,5 a 2,9 mmol/l kontaktujesz się natychmiast z zespołem leczącym. Od 3,0 mmol/l, a także jeśli pojawią się wymioty, głęboki, utrudniony oddech albo senność, zgłoś się od razu na szpitalny oddział ratunkowy. Przygotowanie zbiornika i napełnienie drenu wymagają kilku dodatkowych kroków w porównaniu z pompą naklejaną typu wszystko w jednym [2]. Dla większości pacjentów to niewielkie ustępstwa w zamian za duży zbiornik, swobodę i wyrównanie glikemii, jakie dają systemy automatyczne budowane wokół pomp z drenem. W praktyce wybór rodzaju pompy dokonuje się razem z zespołem leczącym. Liczą się dostępne modele i to, co pasuje do Twojego codziennego życia [15].