Tüpsüz, yama tipi insülin pompaları

Dış tüpü olmayan yama tipi pompa, doğrudan deriye yapışık taşıdığınız ve insülini deri altına veren küçük bir araçtır [1]. Dış tüpü olmayan pompada insülin rezervuarı, pompa düzeneği ve kısa bir kanül (deri altına girer) tek bir derli toplu gövdenin içinde bir aradadır [2]. Dışarıda tüp olmadığı için insülin çok kısa bir yol alır: pompadan doğrudan deri altı dokuya.

Bütün bileşenler deride durur; bu nedenle cepte ya da giysiye tutturulmuş ayrı bir araç taşımazsınız. Pompayı yalnızca uzaktan, küçük bir kumandayla ya da bir telefon uygulamasıyla yönetirsiniz [3]. Tüplü pompanın başlıca alternatifi odur ve çoğu zaman "pod" diye adlandırılır (aşağıdaki şekle bakın) [4].

Yama tipi pompanın alt yüzünde, güçlü bir tıbbi bant gibi yapışkan bir katman vardır. Deriyi iyice temizleyip kurulamanız, sonra koruyucu folyoyu ayırıp pompayı olabildiğince sıkı yapışması için deriye bastırmanız gerekir [5]. Yama tipi pompaların çoğu, kanülü sonra etkinleştirme sürecinin bir parçası olarak kendiliğinden yerleştirir [2]. Bir düğmeye basıldığında ince bir iğne kanülü (küçük, yumuşak bir tüpü) deri altına yerleştirir ve sonra geri çekilerek yerinde yalnızca kanülü bırakır.

Yapıştırıcı, tere ve suya dayanıklı olarak, taşıma süresinin tümünde tutacak biçimde düşünülmüştür. Deriniz çok yağlıysa ya da çok terliyorsanız, deri hazırlama mendilleri ya da fazladan bir tespit bandı pompayı daha iyi tutturmanıza yardım edebilir [5]. Bir yama tipi pompanın süresi her bittiğinde, yerine her zaman temiz bir deri bölgesine takılması gereken yenisi konur [6].

Tüpsüz bir pompayı, küçük bir kumanda ya da telefondaki bir uygulama gibi ayrı bir araçtan kablosuz denetlersiniz [2]. Oradan bazal insülini ayarlar, öğün ve düzeltme dozlarını verir ve yama tipi pompanın ne yaptığını denetlersiniz [3]. Pompa ile kumanda, kısa uzaklıkta kablosuz bir bağlantıyla (Bluetooth LE türü) iletişim kurar. İletişim güvenlidir; böylece başka bir kişi ya da araç yetkisiz biçimde araya giremez [7].

Uygulamada komutlar, pompanın kendisinde değil, kullanmayı zaten bildiğiniz bir ekrandadır. Bağlı kalmaları için kumandayı ya da telefonu pompaya küçük bir uzaklıkta (örneğin elinizde) tutmanız gerekir. Kumandanın pili biterse ya da çok uzaktaysa, yama tipi pompa bazal insülini programlandığı biçimde vermeyi sürdürür [2]. Bu durum çok düşük olasılıklıdır; çünkü menzil birkaç metredir ve elde tutulan kumanda pompaya çok daha yakındır [7]. Yalnızca bir çocuğun pompasını uzaktan denetleyen bir anne baba için anlam taşır.

Yama tipi pompa, deri altı dokuda pompanın kanülüne uygun bir yağ katmanının bulunduğu ve rahat ile güvenli durabildiği yerlere takılabilir. Alışılmış bölgeler şunlardır:

• karın;
• kolun arka ya da dış yüzü;
• uyluklar;
• belin alt bölümü;
• kalçanın üst bölümü [8].

Yeri seçerken uygulamaya dönük kurallar:

• pantolonun kenarından, kemerden ve bölgeye sürtünen sert dikişlerden uzak durun;
• yara izlerinden ve göbekten kaçının;
• zaman zaman üzerine yaslandığınız ya da yattığınız yerlerden kaçının [5].

Pompayı her değiştirdiğinizde takıldığı bölgeyi de değiştirmeniz gerekecektir. Böylece yapıştırıcının altında kalan deri ile kanülün yeri kendini toparlayacak zamanı bulur [9].

Yama tipi bir pompa genellikle yaklaşık 200 üniteye kadar insülin saklayabilir [2] [3]. Bu miktar, tüplü bir pompanın rezervuarındakine göre genellikle daha azdır; çünkü bütün bileşenlerin, deride taşınan tek bir küçük gövdeye sığması gerekir [1].

Dış tüpü olmayan pompanın daha küçük rezervuarı yine de hastaların çoğu için, pompanın taşındığı süre boyunca yeterlidir. Ancak her gün çok insülin kullanıyorsanız, yama tipi bir pompanın kullanım süresi açısından kısıtlanabilirsiniz [1].

Genellikle tüpsüz bir pompayı üç gün taşırsınız. Bunun üstüne, yenisiyle değiştirmeniz için sekiz saate kadar ek bir süre vardır [2]. Bu zaman aralığı, tüplü bir pompada kanülün yerinin zaten değiştirilmesi gereken aralığa uyar [4] [10].

Yama tipi pompa, kullanım döneminin sonuna yaklaştığında sizi uyarır. Taşıma sınırına ulaştığında (ek süre de içinde olmak üzere) ya da insülini bittiğinde durur [2]. Pompanın değiştirilmesini uygun bir ana, yatma saatine ya da uzun bir yolculuğa çok yakın olmayan bir zamana planladığınız sürece işler yalın ve güvenli kalır [5].

Evet, deride taşıdığınız bölüm tek kullanımlıktır. Kullanım süresi bittiğinde pompayı çıkarıp atmanız, sonra yenisini takmanız gerekir [2]. Pompayı programladığınız kumanda ya da telefon yeniden kullanılır ve sizde kalır.

Bazı yama tipi pompa modelleri işi başka türlü böler. Yeniden kullanılabilir bir pompa bölümü ve tek kullanımlık bir tabanı vardır. Taban, yapıştırıcıyı ve yeniden kullanılabilir pompayı tespit eden bir plastik çerçeveyi içerir [3]. Deriye değen parça her zaman, genellikle üç günde bir düzenli olarak değiştirilir [11].

Evet, yama tipi bir pompanın dışarıda tüpü olmasa da çok kısa bir kanülü (yumuşak bir tüpü) yine de vardır. Bu kanül doğrudan pompadan deriye gider ve yapıştırıcının altında gizli durur [2]. Dışarıdan yalnızca gövdeye yerleştirilmiş yama tipi pompayı görürsünüz.

Bu, cepteki aracı kanülün takıldığı yere görünür bir tüpün bağladığı tüplü pompaya göre başlıca farktır [1]. Yama tipi bir pompada, pompa ile giriş yeri aynı noktadadır. Bu nedenle sarkacak, takılacak ya da saklamanız gerekecek bir tüp yoktur.

Yama tipi pompa deriden ayrılırsa kanül de onunla birlikte çıkar. O anda insülinin pompadan deri altı boşluğa aktarılması durur [12]. Yerinden ayrılmış bir yama tipi pompa genellikle güvenle yeniden yapıştırılamaz. Onu, başka bir yere yerleştirilen yenisiyle değiştirmeniz gerekecektir [6]. Pompa yerinden ayrıldıysa, son saatlerde verilen insülinin bir bölümünün deri altı boşluğa ulaşmak yerine, kısmen çıkmış bir kanülden deriye akmış olması olanaklıdır.

Pompanın ayrılmasından sonraki dönemde kan şekerinizi dikkatle izleyin; çünkü değerler kimi zaman çok hızlı yükselebilir ve keton cisimleri ortaya çıkabilir [13]. Bir ayrılmadan sonra kan şekeri her yükseldiğinde onları kanda ölçün. Keton cisimleri 1,5 mmol/L altındayken sıvı alır, düzeltir ve iki saat sonra yeniden ölçersiniz. 1,5–2,9 mmol/L arasında hemen sağlık ekibinize başvurun. 3,0 mmol/L ve üstünde ya da kusma, güç soluma ya da uyuklama ortaya çıkarsa hemen acil servise gidin. Yama tipi pompanın yanlışlıkla ayrılmasını önlemek için, taktıktan sonra kenarlarına iyice bastırın. Yapıştırıcının bir köşesinin kalkmaya başladığını görürseniz bir tespit bandı ekleyin [5].

Başlıca üstünlük, tüpün olmamasıdır. Hiçbir şey sarkmaz, hiçbir şey kapı kollarına ya da giysilere takılmaz; araç da giysilerin altında daha göze çarpmaz [1]. Her şey, deride taşınan, suya dayanıklı tek bir küçük gövdededir; bu da çok spor yapılan etkin bir yaşama çok iyi uyar. Ayrıca dış tüpü olmayan bir pompayla uyumak daha kolaydır [14].

Deriye takmak yalındır. Önce pompayı deriye yapıştırırsınız; kanül de çoğu zaman bir kumandadaki düğmeye basıldığında girer [2]. Sonunda her şeyi, çok kolay kullandığınız bir ekrandan kontrol edebildiğinizi görürsünüz. Yama tipi bir pompayı taşımak ve saklamak daha kolaydır. Giysiye tutturulacak ayrı bir aracınız ve görünmemesi için düzenlenecek bir tüpünüz olmaz [15].

Pompanın türü ne olursa olsun, en iyi sonuçlar pompa glukoz sensörüyle birlikte, otomatik bir sistemde çalıştığında ortaya çıkar [16].

Başlıca sakıncalar, hepsi bir arada yapıdan gelir. Yama tipi pompa, tüplü bir pompayı kanülden ayırabildiğiniz gibi geçici olarak çıkarılamaz; değiştirilene kadar deride kalır. Rezervuar daha küçüktür; bu nedenle çok büyük günlük insülin gereksinimleri için uygun olmayabilir [1] [3]. Ayrıca her seferinde küçük bir parçayı değil, bütün pompayı değiştirirsiniz; bu da daha çok atık ve uzun dönemde daha büyük bir maliyet demek olabilir [11]. Pompa deride, dış tüplü bir pompanın kanülünden gözle görülür biçimde daha kalın küçük bir çıkıntı oluşturur. Bu çıkıntı dikkatli olmazsanız bir kapıya çarpabilir ya da takılabilir.

Yapıştırıcı taşıma süresinin tümünde aynı yerde durur; bu nedenle deriyi tahriş edebilir ya da havuzda ayrılabilir [6] [17]. Yapıştırıcı ya da podun kendisi bozulursa, dış tüplü pompa seçeneğindeki infüzyon setinin yalnızca bir bileşenini değil, bütün birimi yitirirsiniz [1]. Ayrıca öğün ya da düzeltme insülin dozlarını uygulayabilmek için kumandayı veya telefonu her zaman elinizin altında tutmanız gerekir [15].